SavedAdd your journal

Journals / Kilikya Felsefe Dergisi / 2025 / Sayı: 2

Epistemoloji Temelinde Arkeoloji Felsefesi Üzerine Bir Değerlendirme

Dinçer Çevik(MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0001-5897-7381
Pages
123–141
Publication Date
2025-10-22
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bu makale, bu tür felsefi sorulara yanıt arayarak, arkeologlar ve felsefeciler arasında epistemoloji temelinde işlevsel bir diyalog kurulmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Arkeoloji felsefesi özerk bir çalışma alanı olarak özellikle Anglosakson dünyada uzun süredir ele alınmaktayken ülkemizde yeterli ilgiyi henüz görmemektedir.
📊
Key Findings & Data:Diğer yandan arkeoloji felsefesi çok boyutlu doğası ile felsefi açıdan oldukça zengin ve çeşitli bir problem kümesi barındırmaktadır.
💡
Conclusion & Impact:Bu makale, bu tür felsefi sorulara yanıt arayarak, arkeologlar ve felsefeciler arasında epistemoloji temelinde işlevsel bir diyalog kurulmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Arkeoloji Felsefesi · Bilim Felsefesi · Epistemoloji

Özet

Arkeoloji felsefesi özerk bir çalışma alanı olarak özellikle Anglosakson dünyada uzun süredir ele alınmaktayken ülkemizde yeterli ilgiyi henüz görmemektedir. Diğer yandan arkeoloji felsefesi çok boyutlu doğası ile felsefi açıdan oldukça zengin ve çeşitli bir problem kümesi barındırmaktadır. Arkeoloji felsefesi, temel olarak arkeoloji pratiğinin felsefi boyutlarını ele alarak, arkeolojik bilginin doğası, yöntemleri ve sonuçları üzerine felsefi düşünce ve eleştiri sunar. Bu disiplin, arkeolojide karşılaşılan sorunların yalnızca teknik veya metodolojik değil, aynı zamanda felsefi bir boyuta sahip olduğunu savunur. Arkeologların objektif bir geçmişi mi yoksa alternatif geçmiş betimlemelerini mi keşfettikleri, arkeolojinin sosyal bilimler ya da doğa bilimleri kapsamında nasıl konumlandırılacağı bu alanın başlıca ilgi konularını oluşturur. Arkeolojinin eklektik ve disiplinler arası doğası, onu epistemoloji ve bilim felsefesi açısından benzersiz bir inceleme alanı haline getirmektedir. Arkeoloji, fiziksel kalıntıları ve maddi kültürü analiz etmenin yanı sıra, insan davranışları ve sosyal yapılar hakkında kanıta dayalı yorumlar türetir. Bu ikili yaklaşım, arkeolojinin hem doğa bilimlerinin kesinliğini hem de sosyal bilimlerin yorumlama gücünü bir araya getirdiğini gösterir. Arkeoloji felsefesi, bu bağlamda hem kesin bilimlerin hem de özel bilimlerin metodolojik ve kavramsal zorluklarını harmanlayan bir alan olarak öne çıkmaktadır. Bu makale, bu tür felsefi sorulara yanıt arayarak, arkeologlar ve felsefeciler arasında epistemoloji temelinde işlevsel bir diyalog kurulmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

🔖

Cite This Article

Çevik, D. (2025). Epistemoloji Temelinde Arkeoloji Felsefesi Üzerine Bir Değerlendirme. Kilikya Felsefe Dergisi, Sayı: 2, 123–141. https://ajindex.com/articles/1140155

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (64)

  1. Binford, L. R. (1968). Archaeological Perspectives. S. R. Binford & L. R. Binford (Ed.), New Perspectives in Archaeology, içinde (ss. 5-32). Chicago: Aldine.
  2. Binford, L. R. (1977). General Introduction. L. R. Binford (Ed.), For Theory Building in Archaeology, içinde (ss. 1-10). New York: Academic Press.
  3. Binford, L. R. & Bertram, J. B. (1977). Bone Frequencies—and Attritional Processes. L. R. Binford (Ed.), For Theory Building in Archaeology, içinde (ss. 77-123). New York: Academic Press.
  4. Bogaard, A. (2015). Lessons from Modelling Neolithic Farming Practice: Methods of Elimination. R. Chapman & A. Wylie (Ed.), Material Evidence: Learning from Archaeological Practice, içinde (ss. 243-254). London and New York: Routledge.
  5. Burdukiewicz, J. M. (2006). Epistemological Status of Archaeology – Current Controversies. Archeologia Polona, 44, 73–88.
  6. Byers, A. M. (1992). The Action-Constitutive Theory of Monuments: A Strong Pragmatist Version. Journal for the Theory of Social Behavior, 22(2), 403–446. https://doi.org/10.2307/2694278.
  7. Byers, A. M. (1999). Intentionality, Symbolic Pragmatics, and Material Culture: Revisiting Binford’s View of the Old Copper Complex. American Antiquity, 64(2), 265–287. doi:10.2307/2694278.
  8. Çevik, A. D. (2023). Anglosakson Arkeoloji Geleneği Bağlamında Bilimsel Açıklamaların Doğası ve Statüsü. Kilikya Felsefe Dergisi, 1, 17–37.
  9. Çevik, D. (2025). Philosophy of Archaeology. Tucker, A. & Cernín, D. (Ed.), The Bloomsbury Handbook of the Philosophy of the Historical Sciences and Big History içinde (ss. 433–450). London: Bloomsbury Publishing.
  10. Çilingiroğlu, Ç. (2017). Arkeolojide İlişkisel ve Simetrik Yönelimler: Bir giriş. G. Duru, K. Eren ve E. Koparal (Ed.), Arkeolojik Şeyler / Archaeological Things, TAG-Türkiye Toplantısı Bildirileri içinde (ss.51–66). İstanbul: Ege Yayınları.
  11. Chapman, R., & Wylie, A. (2016). Evidential Reasoning in Archaeology. London & New York: Bloomsbury Academic Publishing.
  12. Clarke, D. (1973). Archaeology: The Loss of Innocence. Antiquity, 72(277), 6–18. doi:10.1017/S0003598X0003461X.
  13. Collingwood, R. G. (1946). The Idea of History. Oxford: Oxford University Press.
  14. Deetz, J. F. (1983). Scientific Humanism and Humanistic Science: A Plea for Paradigmatic Pluralism in Historical Archaeology. Geoscience and Man, 23, 27–34.
  15. Embree, L. (1992). The Past and Future of Metaarchaeology. L. Embree (Ed.), Metaarchaeology: Reflections by Archaeologists and Philosophers, içinde (ss. 3-50). Dordrecht: Kluwer.
  16. Flannery, K. V. (1967). Cultural History versus Cultural Process: A Debate in American Archaeology. Scientific American, 2, 119–122.
  17. Fogelin, L. (2007). Inference to The Best Explanation: A Common and Effective Form of Archaeological Reasoning. American Antiquity, 72(4), 603–625.doi:10.2307/25470436.
  18. Fritz, M. J., & Plog, F. T. (1970). The Nature of Archaeological Explanation. American Antiquity, 35(4), 405–412.
  19. Gibbon, G. (1989). Explanation in Archaeology. London: Basil Blackwood.
  20. Hanen, M. P., & Kelley, J. (1989). Inference to the best explanation in archaeology. In V. Pinsky & A. Wylie (Eds.), Critical Traditions in Contemporary Archaeology: Essays in the Philosophy, History, and Socio-politics of Archaeology içinde (ss. 14–17). Cambridge: Cambridge University Press.
  21. Hawkes, J. (1968). The Proper Study of Mankind. Antiquity, 42(168), 255–262. doi:10.1017/S0003598X00034451.
  22. Hempel, C. G. (1942). The Function of General Laws in History. The Journal of Philosophy, 39(2), 35–48.
  23. Hesse, M. B. (1992). Archaeology and the Science of the Concrete. T. Shay & J. Clottes (Ed.), The Limitations of Archaeological Knowledge, içinde (ss. 107–113). Liège: Études et Recherches Archéologiques.
  24. Hodder, I. (Ed.). (1982a). Symbolic and Structural Archaeology. Cambridge: Cambridge University Press.
  25. Hodder, I. (1982b). Symbols in Action. Cambridge: Cambridge University Press.
  26. Hodder, I. (1991). Interpretive Archaeology and Its Role. American Antiquity, 56(1), 7–18.
  27. Hodder, I. (2014). Dolanıklık: İnsanlar ve Şeyler Arasındaki İlişkilerin Arkeolojisi (B. C. Yılmazyiğit, Çev.). İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.
  28. Johannesson, E. (2024). Quine’s Underdetermination Thesis. Erkenntnis, 89, 1903–1920. https://doi.org/10.1007/s10670-022-00609-8.
  29. Johnsen, H., & Olsen, B. (1992). Hermeneutics and Archaeology: On the Philosophy of Contextual Archaeology. American Antiquity, 57(3), 419–436.
  30. Kelley, J., & Hanen, M. (1988). Archaeology and the Methodology of Science. Albuquerque: University of New Mexico Press.
  31. Kosso, P. (1991). Method in Archaeology: Middle-Range Theory as Hermeneutics. American Antiquity, 56(4), 621–627.
  32. Krieger, W. H. (2006). Can There be a Philosophy of Archaeology. Lanham, MD: Lexington Books, 2006. Leone, M. P. (1982). Childe’s Offspring. I. Hodder (Ed.), Symbolic and Structural Archaeology, içinde (ss. 179–184). Cambridge: Cambridge University Press.
  33. Lowther, G. R. (1962). Epistemology and Archaeological Theory. Current Anthropology, 3(5), 495–503.
  34. MacWhite, E. (1956). On the Interpretation of Archaeological Evidence in Historical and Sociological Terms. American Anthropologist, 58(1), 3–25.
  35. Marila, M. M. (2020). Introductory Notes in Speculative Epistemology (Yayımlanmamış Doktora Tezi). University of Helsinki, Finlandiya.
  36. Peebles, C. S. (1992). Rooting our Latent Behaviorism in Prehistory. J. C. Gardin & C. S. Peebles (Ed.), Representations in Archaeology, içinde (ss. 357–384). Bloomington: Indiana University Press.
  37. Popper, K. R. (1959). The Logic of Scientific Discovery. London: Hutchinson.
  38. Popper, K. R. (1976). Logic of the Social Sciences. T. W. Adorno vd. (Ed.), The Positivist Dispute in German Sociology, içinde (ss. 87–104). London: Heinemann.
  39. Preucel, R. W. (1991). The Philosophy of Archaeology. R. W. Preucel (Ed.), Processual and Postprocessual Archaeologies: Multiple Ways of Knowing the Past, içinde (ss. 17–29). Carbondale: Southern Illinois University at Carbondale, Occasional Paper No. 10.
  40. Quine, W. V. (1975). On Empirically Equivalent Systems of the World. Erkenntnis, 9(3), 313–328.
  41. Ribeiro, A. (2019). Archaeology and the New Metaphysical Dogmas: Comments on Ontologies and Reality. Forum Kritische Archäologie, 8, 25–38.
  42. Routledge, B. (1995). 'For the Sake of Argument': Reflections on the Structure of Argumentation in Syro-Palestinian Archaeology. Palestine Exploration Quarterly, 127(1), 41–49.
  43. Salmon, M. H. (1976). Deductive versus Inductive Archaeology. American Antiquity, 41(3), 376–381.
  44. Salmon, M. H. (1982a). Explanation and Archaeology. New York: Academic Press.
  45. Salmon, M. H. (1982b). Philosophy and Archaeology. New York: Academic Press.
  46. Salmon, M. H. (1993). Philosophy of Archaeology: Current Issues. Journal of Archaeological Research, 1(4), 323–343.
  47. Salmon, M. H., & Salmon, W. C. (1979). Alternative Methods of Scientific Explanation. American Anthropologist, 81, 61–74.
  48. Salmon, W. C. (1984). Scientific Explanation and the Causal Structure of the World. Princeton, NJ: Princeton University Press.
  49. Schiffer, M. B. (1981). Some Issues in the Philosophy of Archaeology. American Antiquity, 46(4), 899–908. https://doi.org/10.1017/S0002731600081233.
  50. Smith, B. D. (1977). Archaeological Inference and Inductive Confirmation. American Anthropologist, 79(3), 598–617.
  51. Sober, E. (1988). Reconstructing the past: Parsimony, Evolution and Inference. Cambridge, MA: MIT Press.
  52. Tanghe, K. B. (2019). The Fate of William Whewell’s Four Palætiological Domains: A Comparative Study. Perspectives on Science, 27(6), 810–838.https://doi.org/10.1162/posc_a_00326.
  53. Tilley, C. (Ed.). (1990). Reading Material Culture: Structuralism, Hermeneutics, and Post-Structuralism. Oxford: Blackwell.
  54. Tilley, C. (Ed.). (1993). Interpretive Archaeology. Oxford: Berg.
  55. Trigger, B. (1978). Time and Traditions: Essays in archaeological interpretation. New York: Columbia University Press.
  56. Tuggle, H. D., vd. (1972). Laws, Systems, and Research Designs. American Antiquity, 37, 3–12. doi:10.2307/278882.
  57. Watson, P. J., & Fotiadis, M. (1990). The Razor’s Edge: Symbolic and Structuralist Archaeology and the Expansion of Archaeological Inference. American Anthropologist, 92(3), 613–629.
  58. Watson, Patty Jo. vd. (1971). Explanation in Archaeology: An Explicitly Scientific Approach. New York: Columbia University Press.
  59. Watson, P. J., vd. (1974). The Covering Law Model in Archaeology: Practical Uses and Formal Interpretations. World Archaeology, 6(2), 125–132.
  60. Watson, Patty Jo. vd. (1984). Archaeological Explanation: The Scientific Method in Archaeology. New York: Columbia University Press.
  61. Whewell, W. (1847). The Philosophy of the Inductive Sciences. London: John Parker.
  62. Wylie, A. (1989). The Interpretive Dilemma. V. Pinsky & A. Wylie (Ed.), Critical Traditions in Contemporary Archaeology: Essays in the Philosophy, History, and Socio-Politics of Archaeology, içinde (ss. 18–28). New York: Cambridge University Press.
  63. Wylie, A. (2002). Thinking from Things: Essays in the Philosophy of Archaeology. Berkeley: University of California Press.
  64. Wylie, A. (2007). Philosophy and Archaeology; Philosophy in Archaeology. S. P. Turner & M. W. Risjord (Ed.), Philosophy of Anthropology and Sociology: Handbook of the philosophy of science içinde (ss. 517–549). Boston: Elsevier. Wylie, A. (2017). Representational and Experimental Modeling in Archaeology. L. Magnani & T. Bertolotti (Ed.), Handbook of Model-Based Science, içinde (ss. 989–1002). Cham: Springer.