SavedAdd your journal

Journals / Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi / 2026 / Cilt: 27 Sayı: 3

Social Skills Development in Special Education: The Role of Religious Culture and Moral Knowledge Textbooks in Special Education

Özel Eğitimde Sosyal Beceri Gelişimi: Özel Eğitim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitaplarının Rolü

Rabia Yıldırım(DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0001-8208-3513
Pages
545–560
Publication Date
2026-03-01
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Discussion: The findings indicate that RCME textbooks offer a holistic structure that supports not only cognitive development but also social and moral growth.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Introduction: This study aims to examine the potential of Religious Culture and Moral Education (RCME) textbooks to support the social skill development of students with special educational needs.
📊
Key Findings & Data:Revising textbooks to incorporate greater visual support, concrete activities, and individualized learning strategies would enhance the effectiveness of social skills education.
💡
Conclusion & Impact:Discussion: The findings indicate that RCME textbooks offer a holistic structure that supports not only cognitive development but also social and moral growth.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Religion education · social skills development · special education

Abstract

Introduction: This study aims to examine the potential of Religious Culture and Moral Education (RCME) textbooks to support the social skill development of students with special educational needs. Social skills constitute fundamental competencies that enable individuals to communicate effectively, sustain social relationships, and adapt to their environment. For students with special needs, it is critically important that these skills be reinforced through structured, concrete, and well-designed instructional processes. Method: The RCME textbooks used at the primary and lower secondary levels within the Ministry of National Education were analyzed through qualitative content analysis. Written content was systematically coded and categorized according to social skill themes, visual materials, activity samples, and explanatory texts. Findings: The analysis revealed that the textbooks include social skill themes such as empathy, tolerance, honesty, sharing, communication, and responsibility at varying levels of intensity. Activities involving everyday social behaviors-such as exchanging greetings or expressing gratitude-support students in reinforcing these skills through concrete examples. Furthermore, visual materials were found to facilitate the comprehension of abstract concepts, particularly for students with special educational needs. Discussion: The findings indicate that RCME textbooks offer a holistic structure that supports not only cognitive development but also social and moral growth. However, adaptations addressing the individualized learning needs of students with special needs remain limited. Revising textbooks to incorporate greater visual support, concrete activities, and individualized learning strategies would enhance the effectiveness of social skills education. Additionally, enabling teachers to make pedagogical modifications during instruction is essential for the sustainability of social skill acquisition. Integrating guidance practices that strengthen home–school collaboration may also provide a multidimensional learning environment that supports students’ social development. This holistic approach enhances the continuity of the learning process and increases the potential for establishing lasting behavioral change.

Özet

Giriş: Bu araştırma, özel eğitim bağlamında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) ders kitaplarının özel gereksinimli öğrencilerin sosyal beceri gelişimine katkı sağlama potansiyelini incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal beceriler, bireyin etkili iletişim kurma, toplumsal ilişkileri sürdürme ve çevresine uyum sağlama süreçlerinin temel belirleyicilerindendir. Özel gereksinimli öğrenciler açısından bu becerilerin yapılandırılmış ve somutlaştırılmış öğretim süreçleriyle desteklenmesi kritik önem taşımaktadır. Yöntem: Araştırmada Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı ilkokul ve ortaokul düzeylerinde okutulan DKAB ders kitapları nitel içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Yazılı içerikler; sosyal beceri temaları, görsel materyaller, etkinlik örnekleri ve metinsel açıklamalar bakımından sistematik biçimde kodlanmış ve temalara ayrılmıştır. Bulgular: Analiz sonucunda ders kitaplarında empati, hoşgörü, dürüstlük, paylaşma, iletişim kurma ve sorumluluk alma gibi sosyal becerilere yönelik temaların farklı yoğunluklarda yer aldığı belirlenmiştir. Selamlaşma ve teşekkür etme gibi gündelik sosyal davranışlara ilişkin etkinlikler, öğrencilerin sosyal becerileri somut örneklerle pekiştirmesine yardımcı olmaktadır. Ayrıca görsel materyallerin, özel gereksinimli öğrencilerin soyut kavramları anlamasını kolaylaştırdığı görülmüştür. Tartışma: Bulgular, DKAB ders kitaplarının bilişsel içeriğin ötesine geçerek sosyal ve manevi gelişimi birlikte destekleyen bütüncül bir yapı sunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, özel gereksinimli öğrencilerin bireysel öğrenme ihtiyaçlarına yönelik uyarlamaların sınırlı olduğu görülmektedir. Kitapların daha fazla görsel destek, somutlaştırılmış etkinlik ve bireyselleştirilmiş öğrenme stratejileri içerecek biçimde yeniden düzenlenmesi, sosyal beceri eğitiminin etkililiğini artıracaktır. Ayrıca öğretmenlerin bu içerikleri uygulama sürecinde pedagojik uyarlamalar yapabilmesi, sosyal beceri öğreniminin sürdürülebilirliği açısından önem taşımaktadır. Aile–okul iş birliğini güçlendiren rehberlik uygulamalarının da sürece entegre edilmesi, özel gereksinimli öğrencilerin sosyal beceri gelişimini çok boyutlu olarak destekleyebilecek bir öğrenme ortamı oluşturacaktır. Bu bütüncül yaklaşım, öğrenme sürecinin sürekliliğini destekleyerek kalıcı davranış değişikliği oluşturma potansiyelini artırmaktadır.

🔖

Cite This Article

Yıldırım, R. (2026). Social Skills Development in Special Education: The Role of Religious Culture and Moral Knowledge Textbooks in Special Education. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, Cilt: 27 Sayı: 3, 545–560. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1617368

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (47)

  1. Akhanlı, M., Tama, G., & Bülbül, M. (2024). Özel gereksinimli öğrencilerde bireyselleştirilmiş eğitim. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 11(107), 979–988. https://doi.org/10.5281/zenodo.11405475
  2. Akkök, F. (1996). İlköğretimde sosyal becerilerin geliştirilmesi öğretmen el kitabı. İstanbul: MEB Yayınları.
  3. Bacanlı, H. (2014). Sosyal beceri eğitimi (5. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
  4. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
  5. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
  6. Başaran, İ. E. (2004). Eğitim psikolojisi: Modern Eğitimin Psikolojik Temelleri. Nobel Yayınları.
  7. Bilecik, S. (2016). Din kültürü ve ahlak bilgisi müfredatının din okuryazarlığı açısından incelenmesi. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 16(1), 35–58. http://marife.org/tr/pub/issue/37817/436709#article_cite
  8. Brackett, M. A., & Katulak, N. A. (2013). Emotional intelligence in the classroom: Skill-based training for teachers and students. In J. Ciarrochi & J. D. Mayer (Eds.), Applying Emotional Intelligence: A Practitioner's Guide (pp. 1–27). Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781315782935
  9. Cartledge, G., & Milburn, J. F. (1992). Teaching social skills to children. Pergamon Press.
  10. Casel. (2013). Effective social and emotional learning programs: Preschool and elementary school edition. Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED581699.pdf?utm_source
  11. Cook, B. G., Tankersley, M., Cook, L., & Landrum, T. J. (2008). Evidence-based practices in special education: Some practical considerations. Intervention in School and Clinic, 44(2), 69–75. https://doi.org/10.1177/1053451208321452.
  12. Çubukçu, Z., & Gültekin, M. (2006). Social skills that need to be gained by primary school students. Bilig, 37, 155–174. Demir, R. (2017). Özel eğitim din kültürü ve ahlâk bilgisi ders kitabının çeşitli açılardan incelenmesi. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9, 103–132. https://doi.org/10.18498/amauifd.363417
  13. Demir, R. (2018, May 4–5). Özel gereksinimli öğrencilerin din eğitiminde karşılaşılan problemler ve çözüm önerileri. M. Yıldırım (Ed.), II. Uluslararası Multidisipliner Çalışmaları Kongresi Bildiriler Kitabı (pp. 14–31). Ankara: Akademisyen Kitabevi. https://www.academia.edu/37820093/Özel_Gereksinimli_Öğrencilerin_Din_Eğitiminde_Karşılaşılan_Problemler_Ve_Çözüm_Önerileri_Problems_in_Religious_Education_of_Students_with_Special_Needs_and_Offering_Solution_to_These_Problems
  14. Denham, S. A. (2006). Social-emotional competence as support for school readiness: What is it and how do we assess it? Early Education and Development, 17(1), 57–89.
  15. Dodge, B. M. (2008). A literature review of social skills training interventions for students with emotional/behavioral disorders (Unpublished master’s thesis). University of Wisconsin–Stout. https://minds.wisconsin.edu/bitstream/handle/1793/42585/2008dodgeb.pdf?sequence=1&isAllowed=y
  16. Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82(1), 405–432. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01564.x
  17. Elias, M. (1997). Promoting social and emotional learning: Guidelines for educators. Association for Supervision and Curriculum Development.
  18. Emiroğlu, B. (2017). Değerler Eğitiminin gençlerin sağlıklı sosyalleşmelerine etkisi. International Journal of Eurasian Education and Culture, 2(3), 115–126. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijoeec/issue/33838/374671
  19. Emmons, R. A. (2000). Is spirituality an intelligence? Motivation, cognition, and the psychology of ultimate concern. The International Journal for the Psychology of Religion, 10(1), 3–26. https://doi.org/10.1207/S15327582IJPR1001_2
  20. Florian, Lani. (2008). Special or inclusive education: Future trends. British Journal of Special Education, 35(4), 202–208. https://doi.org/10.1111/j.1467-8578.2008.00402.x
  21. Friend, Marilyn & Bursuck, William D. (2019). Including Students with Special Needs: A Practical Guide for Classroom Teachers (8th ed.). Boston, MA: Pearson Education.
  22. Goleman, D. (1996). Emotional intelligence: Why it can matter more than IQ. Learning, 24(6), 49–50. Retrieved from https://eric.ed.gov/?id=EJ530121
  23. Greenberg, M. T., Domitrovich, C., & Bumbarger, B. (2001). The prevention of mental disorders in school-aged children: Current state of the field. Prevention & Treatment, 4(1), 1–59. https://doi.org/10.1037/1522-3736.4.1.41a
  24. Gresham, F. M. (1988). Social skills: Conceptual and applied aspects of assessment, training, and social validation. In J. C. Witt, S. N. Elliott & F. M. Gresham (Eds.), Handbook of Behavior Therapy in Education (pp. 523–546). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4613-0905-5_20
  25. Gresham, F. M., & Elliott, S. N. (1990). Social skills rating system: Manual. American Guidance Service. Retrieved from https://www.worldcat.org/title/33025316
  26. Gresham, F. M., Sugai, G., & Horner, R. H. (2001). Interpreting outcomes of social skills training for students with high-incidence disabilities. Exceptional Children, 67(3), 331–344. https://doi.org/10.1177/001440290106700303.
  27. Halstead, J. M., & Taylor, M. J. (2000). Learning and teaching about values: A review of recent research. Cambridge Journal of Education, 30(2), 169–202. https://doi.org/10.1080/713657146
  28. Jennings, P. A., & Greenberg, M. T. (2009). The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of Educational Research, 79(1), 491–525. https://doi.org/10.3102/0034654308325693
  29. Karasu, T. (2019). DKAB öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimi yeterlilikleri ile duygu, tutum ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişki. Bilimname, 2019(38), 501–522. https://doi.org/10.28949/bilimname.557699
  30. Kaya, F. (2019). Ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitaplarında insan hakları üzerine bir çözümleme. Mavi Atlas, 7(1), 274–298. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.526004
  31. Kohlberg, L. (1981). The philosophy of moral development: Moral stages and the idea of justice (Essays on Moral Development, Vol. I). Harper & Row.
  32. Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology. Sage Publications. https://doi.org/10.1177/1094428108324513
  33. Kuckartz, U. (2014). Qualitative text analysis: A guide to methods, practice and using software. Sage Publications.
  34. Kurt, E. (2023). 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ve 4. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabının sosyal beceri açısından incelenmesi [Necmettin Erbakan Eğitim Bilimleri Enstitüsü].https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=r4I1HnmXxFQovUpyAyUmxHEROHN84ta0BSrZlkVm6wL84OuCJlUMJELFGtT5Juff
  35. Ladd, G. W. (1999). Peer relationships and social competence during early and middle childhood. Annual review of psychology, 50(1), 333–359. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.50.1.333
  36. Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. New York: Bantam Books.
  37. Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2004). Emotional intelligence: Theory, findings, and implications. Psychological Inquiry, 15(3), 197–215. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1503_02
  38. McFall, R. M. (1982). A review and reformulation of the concept of social skills. Behavioral Assessment, 4(1), 1–33. https://doi.org/10.1007/BF01321377
  39. Merrell, K. W. (2008). Behavioral, Social, and Emotional Assessment of Children and Adolescents.
  40. OECD. (2015). Skills for social progress: The power of social and emotional skills. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264226159-en
  41. Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping: Theory, research, practice. New York: Guilford Press.
  42. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods. Thousand Oaks (C. 4). Sage Publications.
  43. Soares, E. E., Bausback, K., Beard, C. L., Higinbotham, M., Bunge, E. L., & Gengoux, G. W. (2021). Social skills training for autism spectrum disorder: A meta-analysis of in-person and technological interventions. Journal of Technology in Behavioral Science, 6(2), 166–180. https://doi.org/10.1007/s41347-020-00177-0
  44. Spence, S. H. (2003). Social skills training with children and young people: Theory, evidence and practice. Child and Adolescent Mental Health, 8(2), 84–96. https://doi.org/10.1111/1475-3588.00051
  45. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.
  46. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. DOI: https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2
  47. Çubukçu, Z., & Gültekin, M. (2006). Social skills that need to be gained by primary school students. Bilig, 37, 155–174.