AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThus, the Qur’anic lexicon, Tuḥfat al-ʿarīb, may be regarded as a subtle intellectual unification of the Islamic East and West.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This paper re-examines the lexicographical method of Abū Ḥayyān al-Andalusī in Tuḥfat al-ʿarīb, a concise lexicon of the Qur’an. Unlike the established traditions of arranging entries either by the initial letter or according to the rhyme system that organises words by their final letter, Tuḥfat al-ʿarīb employs both the first and final letters in its ordering. Scholars have long debated the perceived irregularities in the arrangement of entries by final letters, often attributing them to authorial oversight or scribal error. This study challenges that view, arguing that Abū Ḥayyān intentionally adopted two alphabetical systems, namely, the Mashriqī order for the first letters and the Maghribī order (popular among Andalusian and North African scholars) for the final letters. Drawing on a review of existing scholarship and a content analysis of Tuḥfat al-ʿarīb, supported by graphical representations of its lexical patterns, the paper demonstrates that this dual system is, far from an error, a deliberate methodological choice. The findings suggest that Abū Ḥayyān’s synthesis of Maghribī and Mashriqī traditions may be a representation of his own transregional scholarly identity, which bridges Andalusia and Cairo. Thus, the Qur’anic lexicon, Tuḥfat al-ʿarīb, may be regarded as a subtle intellectual unification of the Islamic East and West.
Özet
Bu çalışmada, Ebû Hayyân el-Endelüsî’nin garîbü’l-Kur’an alanında telif ettiği Tuhfetü’l-erîb bi mâ fi’l-Kur’ân mine’l-garîb adlı kısa ve özlü eserinde kullanılan madde diziliş yöntemi incelenmektedir. Daha önceki bazı araştırmalarda belirtildiği üzere, maddelerin kelimelerin ilk veya son harflerine (kafiye sistemine) göre düzenlendiği klasik sözlük geleneğinin aksine, Tuhfetü’l-erîb’de orta harf dikkate alınmadan sadece ilk ve son harfler esas alınmıştır. Tertibindeki bu özellik itibariyle Tuhfetü’l-erîb, garîbü’l-Kur’ân literatürü arasında farklı bir yere sahiptir. Öte yandan kelimeleri sıralarken son harfe riayet konusunda her zaman titiz davranmadığı yönünde Ebû Hayyân’a çeşitli eleştiriler yöneltilmiştir. Birçok araştırmacı, maddelerin son harflere göre sıralanmasında görünen, daha doğrusu böyle bir intibaya yol açan düzensizlikleri uzun süredir tartışmakta; genelde bunu yazarın ihmaline ya da müstensih hatalarına bağlamaktadır. Bu çalışma ise Ebû Hayyân’ın, ilk harfler için ise Maşrık dizilişini, son harfler için ise Endülüs ve Kuzey Afrika âlimleri arasında yaygın olan Mağrib dizilişini bilinçli biçimde benimsediğini ileri sürerek bu görüşe karşı çıkmaktadır. Konuyla ilgili Türkçe, Arapça ve İngilizce literatürün incelenmesi, Tuhfetü’l-erîb’in muhteva analizinin yapılması ve bunun grafiksel gösterimleriyle desteklenmesi sonucunda, eserde düzensizlik intibaı oluşturan durumun bir hatadan ziyade bilinçli bir metodolojik tercih olduğu ortaya konmuştur. Sonuç olarak Ebû Hayyân’ın Mağrib ve Maşrık geleneklerini birleştirmesinin, Endülüs ile Kahire arasında köprü kuran âlim kimliğinin bir yansıması olduğunu söylemek mümkündür. Dolayısıyla tertibi itibariyle Tuhfetü’l-erîb, İslam dünyasının doğu ve batısının incelikli bir sentezi olarak değerlendirilebilir.