SavedAdd your journal

Journals / Vakıflar Dergisi / 2026 / Sayı: 65-Haziran 2026

Stone Deterioration on the Facades of the Mehmet Şakir Pasha Madrasa: Identification and Conservation Recommendations

Mehmet Şakir Paşa Medresesi Cephelerindeki Taş Bozulmaları: Tespit ve Koruma Önerileri

Aytülü Dırık(KAPADOKYA ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK, TASARIM VE GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ, İÇ MİMARLIK VE ÇEVRE TASARIMI BÖLÜMÜ)0000-0003-1245-3974
Pages
123–146
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This research constitutes a preliminary assessment and documentation prior to intervention, aiming to provide a foundation for comprehensive conservation and restoration works to be conducted in the future.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Cappadocia Region, which has hosted numerous civilizations in Anatolia, is characterized by the extensive use of stone as a building material.
📊
Key Findings & Data:In the town of Mustafapaşa, located in this region, volcanic-origin stone materials were frequently used in the construction of historical buildings.
💡
Conclusion & Impact:This research constitutes a preliminary assessment and documentation prior to intervention, aiming to provide a foundation for comprehensive conservation and restoration works to be conducted in the future.
🔬Design:Survey & Empirical Study
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Mehmet Şakir Paşa Medresesi · Taş · Kapadokya Bölgesi

Abstract

The Cappadocia Region, which has hosted numerous civilizations in Anatolia, is characterized by the extensive use of stone as a building material. In the town of Mustafapaşa, located in this region, volcanic-origin stone materials were frequently used in the construction of historical buildings. Tuff stone is widely used in the region due to its availability, workability, and favorable thermal insulation properties. However, tuff is vulnerable to atmospheric effects and prone to deterioration in the medium term. This study aims to identify and document the deterioration observed in the stone materials used in the Mehmet Şakir Paşa Madrasa, a waqf structure located in the town of Mustafapaşa Nevşehir Province. As the site is situated within the boundaries of a World Heritage Site and serves as an important example of the harmony between nature and human activity due to its unique geological structure, conservation practices must adhere to established standards. Within the scope of the study, the façades of the building were examined through on-site observational analyses, and the identified stone deteriorations were mapped onto measured survey drawings and documented through photographs. This research constitutes a preliminary assessment and documentation prior to intervention, aiming to provide a foundation for comprehensive conservation and restoration works to be conducted in the future.

Özet

Anadolu coğrafyası içinde farklı uygarlıklara ev sahipliği yapan Kapadokya Bölgesi taş yapı malzemesinin sıklıkla kullanıldığı bir alandır. Bu alanda konumlanan Mustafapaşa beldesinde özellikle tarihi yapılarda volkanik kökenli taş malzemenin sıklıkla kullanıldığı görülmektedir. Tüf kullanımının yaygın olduğu yerleşimde bu malzemenin kolay elde edilebilir, işlenebilir ve ısı yalıtkanlığına sahip olması gibi olumlu özellikleri yanında atmosferik etkenlere karşı dayanıksız olması ve orta vadede bozulmaya açık olduğu bilinmektedir. Bu araştırma Nevşehir İli Mustafapaşa Beldesinde yer alan ve vakıf eseri niteliği taşıyan Mehmet Şakir Paşa Medresesi’nde kullanılan taş malzemede görülen bozulmaların belirlenmesi ve belgelenmesini amaçlamaktadır. Dünya Miras Alanı sınırlarında yer alan, özgün jeolojik yapısı, doğa ve insan birlikteliğinin önemli bir örneği olan bölgede koruma çalışmalarının standartlara uygun yapılması elzemdir. Çalışma kapsamında yapı cepheleri yerinde yapılan gözlemsel incelemelerle değerlendirilmiş, tespit edilen taş bozulmaları rölöve çizimleri üzerine işlenmiş ve fotoğraflarla belgelenmiştir. Çalışma müdahale öncesi ön tespit ve belgeleme niteliği taşımakta ve ileride gerçekleştirilecek kapsamlı koruma ve restorasyon çalışmalarına altlık oluşturmayı hedeflemektedir.

🔖

Cite This Article

Dırık, A. (2026). Stone Deterioration on the Facades of the Mehmet Şakir Pasha Madrasa: Identification and Conservation Recommendations. Vakıflar Dergisi, Sayı: 65-Haziran 2026, 123–146. https://doi.org/10.16971/vakiflar.1857948

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (65)

  1. Acun, Seden ve Nihal Arıoğlu (2006). “A method for the preservation and restoration of the stones usedin historical buildings”. Architectural Science Review, (49), 1-12.
  2. Ahunbay, Zeynep (2004). Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon. İstanbul: Yem Yayınları.
  3. Ahunbay, Zeynep (2019). Kültür Mirasını Koruma-İlke ve Teknikleri. İstanbul: YEM Yayınları.
  4. Atina Tüzüğü (1931). Tarihi anıtların restorasyonu için Atina tüzüğü. Birinci Uluslararası Tarihi Anıtlar Mimar ve Teknisyenleri Kongresi: http://www.icomos.org.tr/?Sayfa=Digeruluslararasibildirgelervedil=tr
  5. Balta, Evangelia (2007). Sinasos - Mübadeleden Önce Bir Kapadokya Kasabası. İstanbul: Birzamanlar Yayıncılık.
  6. Balta, Evangelia (2010). Prokopi. İstanbul: Birzamanlar Yayıncılık.
  7. Bugani, Simone (2007). Evaluation of the Impact of Nitrogen Oxides (NOx) and Conservation Treatments on Stone Building Materials. Phd thesis, Industrial Chemistry University of Bologna.
  8. Çebi, Murat Yalçın (2010). “Bir Restorasyon Öyküsü Pertevniyal Valide Sultan Camii”. Restorasyon Yıllığı Dergisi, (1), 67-82.
  9. Çelik, Mehmet Ali ve Hüseyin Bayram (2018). “Kapadokya Volkanik Provensi’ndeki Volkan Rölyefinin Antropojenik Degradasyonu Üzerine Bir Analiz”. Türk Coğrafya Dergisi, 71, 37–46.
  10. Çiner, Attila, Erkan Aydar ve Nizamettin Kazancı (2019). “A fascinating gift from volcanoes: the fairy chimneys and underground cities of Cappadocia”. In C. Kuzucuoğlu, A. Çiner & N. Kazancı (Eds.), Landscapes and landforms of Turkey (535–547). Springer.
  11. Coşkun, Mevlüt (2010). Nevşehir Kültür Envanteri. Nevşehir: T. C. Nevşehir Valiliği.
  12. El-Gohary, Mohamed A. (2017). “Environmental İmpacts: Weathering Factors, Mechanism and Forms Affected the Stone Decaying in Petra”. Journal of African Earth Sciences, (135), 204-212.
  13. Elmacı, Osman (2008). Ürgüp Tarihi. Ankara: Ürün Yayınları.
  14. Eravşar, Osman (1993). Ürgüp ve Çevresindeki Türk-İslam Devri Yapıları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Konya.
  15. Ersen, Ahmet (2013). “Taş Korumada Son 20 Yıldaki Gelişmeler ve Yenilikler”. Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları Dergisi, 10 (3), 3-19.
  16. Erturan, Banu, ve Eren, Özlem (2023). “Kagir Binaların Kagir Malzemeli Cephelerinde Ortaya Çıkan Fiziki Bozulmalar ve Nedenlerinin İncelenmesi”. Mimarlık ve Yaşam, 8(2), 437-469.
  17. Eskici, Bekir (1997). “Taş Eserlerin Korunması Üzerine Notlar”. Türk Arkeoloji Dergisi, (31), 338-392.
  18. Feilden, Bernard M. (2003). Conservation of Historic Buildings. Routledge.
  19. Fener, M., ve Ince, I. (2015). “Effects of the freeze–thaw (F–T) cycle on the andesitic rocks (Sille-Konya/Turkey) used in construction building”. Journal of African Earth Sciences, (109), 96-106.
  20. Güney, Emrullah (1988). Nevşehir İli (Kapadokya). İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  21. Gür, Hande (2017). “Tarihi Kâgir Yapıların Cephelerindeki Hasar ve Bozulmaların Tespiti ve İfadelendirilmesi İçin Bir Model Önerisi ve Modelin Galata-Pera Bölgesindeki 19. Yüzyıl Yapılarında Sınanması”. Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları Dergisi, 1 (20), 42–52.
  22. Gürbüz, Alper, Nurdan Yavuz ve Gerçek Saraç (2019). “Paleoenvironments of the Cappadocia Region During the Neogene and Quaternary, Central Turkey”. Mediterranean Geoscience Reviews, 1, 271–296.
  23. Gürdal, Erol (2000). Yapı Malzemesi Ders Notları. İstanbul: İTÜ Mimarlık Fakültesi.
  24. Hasol, Doğan (2017). Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi.
  25. Hatır, Mehmet Ergün (2019). “Kapadokya Bölgesi 19. Yy. Osmanlı Kiliselerindeki Taş Malzemelerin Bozunma Nedenleri Ve Rehabilitasyonu İçin Öneriler; Niğde Küçükköy Kilisesi Örneği”. Konya Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı Doktora Tezi.
  26. ICOMOS. (1996). Principles for the recording of monuments, groups of buildings and sites (Anıtların, Yapı Gruplarının ve Sitlerin Belgelenmesi İçin İlkeler). Sophia.
  27. ICOMOS. (1996). Principles for the Recording of Monuments, Groups of Buildings and Sites. London.
  28. ICOMOS. (1999). Charter on the Built Vernacular Heritage (Geleneksel Mimari Miras Tüzüğü). https:// www.icomos.org/en/resources/charters-and-texts adresinden alındı
  29. ICOMOS. (2013). Mimari Mirası Koruma Bildirgesi. Türkiye.
  30. ICOMOS-ICCROM. (2020). Analysis of Case Studies in Recovery and Reconstruction.
  31. ICOMOS-ISCS. (2008). İllustrated Glossary On Stone Deterioration Patterns.
  32. ISRM. (2007). The Complete ISRM Suggested Methods for Rock Characterization, Testing and Monitoring: 1974–2006. In: Ulusay, Hudson (Eds.), Suggested Methods Prepared by the Commission on Testing Methods, International Society for Rock Mechanics. ISRM Turkish National Group, Ankara, Turkey, 628.
  33. İnce, S. (2012). “Tarihi Yapılarda Hasar Analizi ve Müdahale Yöntemleri”. İTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 9(2), 45-61.
  34. Johansson, Sanne (2006). Biological Growth On Mineral Façades, Lund Div of Building Materials LTH. Lund University, Licentiate Thesis. Sweden.
  35. Güçhan, Neriman Şahin ve Ali İhsan Ünay ve Hasan Böke ve Fuat Gökçe (2005). “Diyarbakır Kent Surları ve Koruma Sorunları”. ODTÜ MFD, (2005/1), 27-55.
  36. Kalagri, Anna, Androniki Miltiadou-Fezans and Elizabeth Vintzileou (2010). “Desi gn and Evaluation of Hydraulic Lime Grouts for the Strengthening of Stone Masonry Historic Structures”. Materials and Structures, 43 (8), 1135-1146.
  37. Karahan, Duran Serdar (2018). Dünyada ve Türkiye’de Doğal Taşlar. Ankara: Türkiye: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Fizibilite Etütleri Daire Başkanlığı.
  38. Karakuş, G. (2012). “Taş Yapılarda Hasar Tipleri ve Malzeme Bozulmaları”. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 25(3), 417-428.
  39. Kehew, Alan E. (2021). Geology for Engineers and Environmental Scientists. United States: Waveland Press.
  40. Korkanç, Mustafa (2007). “İgnimbiritlerin Jeomekanik Özelliklerinin Yapı Taşı Olarak Kullanımına Etkisi: Nevşehir”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 31 (1), 49-60.
  41. Korkanç, Mustafa (2018). Characterization of Building Stones From the Ancient Tyana Aqueducts, Central Anatolia, Turkey: İmplications on the Factors of Deterioration Processes. Bulletin of Engineering Geology and the Environment, 77 (1), 237- 252.
  42. Korkanç, Mustafa ve Ahmet Savran (2010). “Niğde Yöresindeki Tarihi Yapılarda Kullanılan Taşlar ve Sorunları”. Tübitak Projesi, Proje No: 106Y220.
  43. Kuban, Doğan (2021). Mimarlık Kavramları. İstanbul: YEM Yayınları.
  44. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. Resmi İklim İstatistikleri 1991-2020 (Erişim Tarihi: 27.02.2026). https:// www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx.
  45. MTA (2002). 1/500 000 Ölçekli Türkiye Jeoloji Haritası Konya Paftası. Kayseri: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü. Nicholson, Dawn T. (2002). “Quantification And Description of Rock Breakdown for Experimental Weathering Studies”. In Proceedings of the International Conference Stone Weathering and Atmospheric Pollution Network (SWAPNET 2001). Karolinum Press. 59-74.
  46. Özgönül, Nimet ve Emre Madran (2005). Kültürel ve Doğal Değerlerin Korunması. Ankara: TMMOB Mimarlar Odası Yayınları.
  47. Öztürk, Ömer Tayfur (2015). Side Müzesi’nde Bulunan Antik Dönem Taş Eserlerinin Bakım Onarım Çalışmaları ve Mevcut Durumlarının İncelenmesi. Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  48. Perker, Z. Sevgen ve Kardelen Akkuş(2017). “Bursa Yeşil (Sultaniye) Medresesi Malzeme Sorunları ve Çözüm Önerileri”. Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi (Omad), (4/9), 85-104.
  49. Pötzl, Christopher, Siegfried Siegesmund, Rubén LópezDoncel and Reiner Dohrmann (2022). “Key Parameters of Volcanic Tuffs Used as Building Stone: A Statistical”. Environmental Earth Sciences, (81), 1-29.
  50. Pummer, Erich (2008). “Vacuum-circulation-process: Innovative Stone Conservation”. Proceedings of the 11th International Congress on Deterioration and Conservation of Stone, 15-20 September 2008, Toruň, Poland. 481-488.
  51. Sevgi, Serap ve Jusuf Xhibo (2021). “Kosova Prizren Sinan Paşa Cami Restorasyonu Örneğinde Ortak Mirasımızın Korunması”. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 4 (8), 445-477.
  52. Şener, Yaşar Selçuk (2014). “Ani Şehir Surları, Korunma Sorunları ve Çözüme Yönelik Öneriler”. Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, (9/10), 977-990.
  53. Şıkoğlu, Emrah ve Handan Arslan (2019). Nevşehir Şehir Coğrafyası. Hiperyayın.
  54. Tarbuck, Edward J., Frederick K. Lutgens and W. Robertson (1997). “Earth: An İntroduction to Physical Geology”. Pure and Applied Geophysics, 149 (3), 626-627.
  55. Tek, Ali Fuat (1976). Mustafapaşa-Mehmet Şakir Paşa İmareti. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
  56. Temel, Abidin (1992). Kapadokya Eksplozif Volkanizmasının Petrolojik ve Jeokimyasal Özellikleri. Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı.
  57. Texier, Charles (2002). Küçük Asya Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi, C. 3. Ankara: Enformasyon ve Dökümantasyon Hizmetleri Vakfı Çeviri: Ali Suat.
  58. Topal, Tamer (1995). Formation And Deterioration of Fairy Chimneys of The Kavak Tuff in Urgup-Goreme Area (Nevsehir-Turkey). Doktora Tezi. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
  59. Topal, Tamer (1997). Engineering Geological Properties and Durability Assessment of Cappadocian Tuff. Engineering Geology 47(1-2), 175-187.
  60. TSE EN 16096. (2013). Kültür Varlıklarının Korunması- Kültürel Miras Yapıların Mevcut Durumunun İncelenmesi ve Raporlanması. Ankara: Türk Standartları Enstitüsü.
  61. Türkmen, Kemal Talih (1999). Bilinmeyen Kapadokya’dan Bir Kesit: Ürgüp. İstanbul: Ürün Yayınları.
  62. Venedik Tüzüğü (1964). Tarihi Anıtların Ve Çevrelerin Korunması ve Restorasyonu İçin Uluslararası Tüzük (Venedik Tüzüğü 1964). İkinci Uluslararası Tarihi Anıtlar Mimar ve Teknisyenleri Kongresi. Venedik.
  63. Vitrivius (1993). Mimarlık Üzerine On Kitap. Ankara: Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı.
  64. Zakar, Lory ve Kemal Kutgün Eyüpgiller, K. K. (2015). Mimari Restorasyon Koruma Teknik ve Yöntemleri. İstanbul: Ömür Matbaacılık.
  65. Texier, Charles (2002). Küçük Asya Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi, C. 3. Ankara: Enformasyon ve Dökümantasyon Hizmetleri Vakfı Çeviri: Ali Suat.