Journals / Şarkiyat / 2019 / Cilt: 11 Sayı: 3

TARİHİ SÜREÇTE HAKKÂRİ’DE FAALİYET GÖSTERMİŞ OLAN BAŞLICA TARÎKATLAR VE TEMSİLCİLERİ

Ferzende İdiz(Van Yüzüncü Yı Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)0000-0001-9860-4192
Journal
Şarkiyat
Pages
1264–1281
Publication Date
2019-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bu makalede Hakk â ri’de faaliyet göstermiş olan başlıca tar î katlar ve temslcileri anlatılmaya çalışılacaktır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Hakk â ri, erken bir dönemde İsl â m’la tanışmış ve dolayısıyla burada birçok â lim ve mutasavvıf yetişmiştir.
📊
Key Findings & Data:Hakk â ri bölgesinde daha kuruluşunun ilk dönemlerinden itibaren Kadiriyye Tar î katı da etkili olmuş ve bölgede asırlar boyu faaliyet göstermiştir.
💡
Conclusion & Impact:Bu makalede Hakk â ri’de faaliyet göstermiş olan başlıca tar î katlar ve temslcileri anlatılmaya çalışılacaktır.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Hakkâri · Adeviyye · Kadiriyye

Özet

Hakk â ri, erken bir dönemde İsl â m’la tanışmış ve dolayısıyla burada birçok â lim ve mutasavvıf yetişmiştir. Daha V/XI yüzyılda yani büyük tar î katlar kurulmadan önce yörede Al î Har î r î ve Şeyhulislâm Ebû Hasan el-Hakkârî gibi z â tlar vasıtasıyla tasavvuf neşv ü nem â bulmuştur. Bunların oluşturduğu ortamda Ad î b. Müs â fir, ilk tar î katlardan birisi olan Adeviyye Tar î katı’nı kurmuş ve bu tar î kat, uzun bir süre bölgede hakim olmuştur. Hakk â ri bölgesinde daha kuruluşunun ilk dönemlerinden itibaren Kadiriyye Tar î katı da etkili olmuş ve bölgede asırlar boyu faaliyet göstermiştir. Bölgede Kadiriyye Tar î katını temsil eden Nehr i ailesi, Şeyh Abdullah ve Şeyh T â h â Hakkar î ile birlikte Nakşibendiliğin öncüleri olmuştur. Böylece Hakk â ri’nin Şemdinli ilçesini merkez edinmiş olan Nehri ailesi ayn ı zamanda Nakşibendiyye Tar î katı’nın bölgedeki merkezi olmuştur. Şeyh T â h â’nın , amcası Şeyh Abdullah’ın yerine mak â ma oturması ile birlikte Nakşibendilik, bölgede kuvvetlenmiştir. Şeyh T â h â ’nın halifeleri tarafından daha sonraları tar î kat, bölgeyle sınırlı kalmayıp, bir çok yere ulaşmıştır. Bu makalede Hakk â ri’de faaliyet göstermiş olan başlıca tar î katlar ve temslcileri anlatılmaya çalışılacaktır.

🔖

Cite This Article

İdiz, F. (2019). TARİHİ SÜREÇTE HAKKÂRİ’DE FAALİYET GÖSTERMİŞ OLAN BAŞLICA TARÎKATLAR VE TEMSİLCİLERİ. Şarkiyat, Cilt: 11 Sayı: 3, 1264–1281. https://doi.org/10.26791/sarkiat.625398

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (38)

  1. Arslan, Hasan. Molla Hüseyin Batevî’nin Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniv., 2019.
  2. el-Cevzî, Ebû Ferec Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed. el-Muntazam fî târihi'l-müluk ve'l-ümem. Beyrût: Dâru Sâdır, 1358/1938.
  3. ed-Dûskî, Enes Muhammed Şerîf. Etbâü'ş-Şeyh Adî b. Müsâfir el-Hakkârî: Minel
  4. Adeviyye ile'l-Yezîdiyye. Duhûk: Matbaatu Hâvâr, 2006.
  5. Ekinci, Ekrem Buğra. Seyyid Abdülhakîm Arvâsî, İstanbul: Arı Sanat Yay., 2017.
  6. el-Erbilî, Şerefuddîn. Târîhu’l-Erbil, Thk. Sâmî b. Seyyid, Vezâretu’s-Sekâfe ve’l-İ’lâm, Irak: 1980.
  7. el-Hâlîdî, Şeyh Muhammed Bahâuddîn. İcâzetnâme, 1340 /1921.
  8. Hânî, Ahmed. Mem u zin, Özel Baskı.
  9. Harîrîzâde, Muhammed Kemâluddîn. Tibyânü vesâili’l-hakâik fî beyâni selâsili’-t-tarâik.
  10. İbrahim Efendi, 430. Süleymaniye Kütüphanesi.
  11. Hırûrî, Derviş Yusuf Hasan. Biladu’l- Hekari (945-1326). Çev. Mukaddes Tovi. Duhûk: Hani Yayınları, 2010.
  12. İbn Halikân, Şemsuddîn Ahmed b. Muhammed b. Ebubekir. Vefeyâtü'l-a'yân ve enbâu ebnâi'z-zamân. Thk. İhsan Abbâs. Beyrût: Dâru Sâdır, 1900.
  13. İbn İmâd, Şihâbuddîn Ebû Felâh Abdullah b. Ahmed b. Muhammed. Şezerâtü'z-zeheb fî ahbari men zeheb. Thk. Abdülkadîr Arnâvûtî-Mahmûd Arnâvûtî. Beyrût: Dâru İbn Kesîr, 1408/1988.
  14. İbn Kesîr, Ebû Fedâ İsmâîl b. Ömer. el-Bidâye ve'n-nihaye. Thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Dârü'l-Hicr, 1418/1998.
  15. İdiz, Ferzende. “Adî b. Müsâfir, Adeviyye Tarîkatı ve Yezîdîlik”. Ekev Akademi Dergisi, 17/55 (Bahar 2013): 181-200.
  16. İdiz, Ferende. “Son Dönem Hakkâri Sûfîlerinden Şeyh Selim Efendi”. I. Uluslararası Zap Havzası Uleması Sempozyum Bildirileri (Hakkâri, 27-29 Nisan 2018). Ed. Yaşar
  17. Kaplan. 153-163. İstanbul: Hakkâri Üniversitesi Yayınları, 2018.Kaplan, Yaşar. Günümüz Yezîdîliği. Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2011.
  18. Kavak, Abdulcebbar. Seyyid Tâhâ-i Nehrî. Van: DAKA Yay,. 2016.
  19. Kavak, Abdulcebbar. “Bağdat’tan Zap’ın Kalbine Tasavvufî Yolculuk: Kâdiriyye ve Nakşibendiyye Sûfîlerinin Faaliyetleri”, I. Uluslararası Zap Havzası Uleması Sempozyumu Bildirileri (Hakkâri, 27-29 Nisan 2018). Ed. Yaşar Kaplan. 834-846. İstanbul: Hakkâri Üniversitesi Yayınları, 2018.
  20. Kurdo, Qanatê. Tarixa Edebiyata Kurdî. İstanbul: Özge Yay., 1992.
  21. Kutlay, Naci. İttihat Terakki ve Kürtler. Ankara: Beybûn Yay., 1992.
  22. Molla Abdullah, Tâhir. Hayatü’l-emcâd mine’l-ulemâi’l-ekrâd. Dâru İbn Hazm, 1436/2015.
  23. Muhammed Asım, Birketu’l-kelimât fî menâkibi ba’zı sâdât. Kütüphanemizde mevcut el Yazması.
  24. Muhibbî. Hulâsetu’l-eser fî a’yâni’l-karni’l-hâdî aşer. el-Matbaatu’l-Vehbiyye, 1284/1867.
  25. Nakşibendi Şeyhleri’nin Mukaddes Sözleri. Haz. Salih Uçan. İstanbul: Akpınar Yay., 1983.
  26. Nehrî, Ubeydullah. Tuhfetü’l-ahbâb. Thk. Seyyid İslâm Duâgu. Urûmiye: İntişârâtı Hüseynî, 1978.
  27. Selefî, Hamdi Abdulmecit-ed-Dûskî, Tahsin İbrahim. İkdu’l-cumân fî terâcimi’l-ulemâi ve’l-udebâi’l-Kürd ve’l-mensubine ilâ müdün ve kurâ Kürdistân. Beyrût: Mektebetu Asale ve’t-Turâs, 2008.
  28. Seyyid Muhammed Efendi. Arşiv Belgeleri Işığında Anadolu’da Kâdirîlik ve Kâdiriyye Tarikatının Muhammediyye Kolu. İstanbul: Ustaoğlu Kitabevi, 2002.
  29. eş-Şa'rânî, Abdülvahab b. Ahmed b. Alî el-Ensârî. et-Tabakâtü'l-kübrâ. Thk. Süleymân Sâlih. Beyrût: Dârü'l-Ma'rife, 2005.
  30. eş-Şeybânî, Ebû Hasan Alî b. Ebû Kerem Muhammed b. Abdülkerîm. el-Kâmil fi't-târih. Beyrût: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1415/1994.
  31. Tenik, Ali. Kürt Coğrafyasında Tasavvuf ve Tarîkatlar. İstanbul: Nûbihar Yay, 2015.
  32. Timutaş, Abdulhadi. Çığır Açan şark Âlimleri. İstanbul: Kent Yay., 2007.
  33. Van Bruinessen, Martin. Kürdistan Üzerine Yazılar. İstanbul: İletişim Yay., 1993.
  34. Yılmaz, Fazıl. Ahmed-i Hânî’nin Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Düşüncesi. Yüksek Lisans Tezî, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2019.
  35. ez-Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Siyeru a'lâmi'n-nübelâ. Thk. Şuayb Arnâvûtî-Muhammed Nuaym Arksûsî. Beyrût: Müessesetü'r-Risâle, 1402/1981.
  36. ez-Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Târihü'l-İslâm ve vefeyâtü'l-meşâhiri ve'l-a'lâm. Thk. Ömer Abdüsselâm Tedmurî. Beyrût: Dârü'l-Kitabi'l-Arabî, 1414/1994.
  37. ez-Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. el-Ğiber fî haberi men ğeber. Beyrût: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1045/1985.
  38. Zeki Bey, Muhammed Emin. Meşâhirü’l-kürd ve Kürdistân. Bağdat:1364/1945.