Journals / Batman Akademi Dergisi / 2025 / Cilt: 9 Sayı: 1

The Ways in which the Sufis of Shirvan, who played an important role in the Sufi History of Azerbaijan, were reformed by Shah Ismā'il

Azerbaycan Tasavvuf Tarihinde Önemli Rol Oynayan Şirvânlı Mutasavvıfların Şâh İsmâil Tarafından Islah Edilme Biçimleri

Pages
131–151
Publication Date
2025-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Our goal is to briefly introduce Azerbaijani Sufi history and then explore the Sufi transformation shaped by the Safavid period in the Shirvan region, analyzing the impact of Shah Ismail’s Shia conversion policy on Sufis and Sufi orders.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to examine the policies applied to the relationship between Sunni-influenced Sufi orders and Shia Sufi structures, particularly in the context of the Shirvan region, during the reign of Shah Ismail, a pivotal period in Azerbaijani history.
📊
Key Findings & Data:Since the 12th century, Sufi orders had transformed this region into a prominent center for the development of influential Sufis.
💡
Conclusion & Impact:Our goal is to briefly introduce Azerbaijani Sufi history and then explore the Sufi transformation shaped by the Safavid period in the Shirvan region, analyzing the impact of Shah Ismail’s Shia conversion policy on Sufis and Sufi orders.
🔬Design:Text.Serial.Journal
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tasavvuf · Tarîkatlar · Şâh İsmâil-Kızılbaşlar

Abstract

This study aims to examine the policies applied to the relationship between Sunni-influenced Sufi orders and Shia Sufi structures, particularly in the context of the Shirvan region, during the reign of Shah Ismail, a pivotal period in Azerbaijani history. Since the 12th century, Sufi orders had transformed this region into a prominent center for the development of influential Sufis. However, with Shah Ismail's rise to power, a radical shift began within Sufi structures, transforming into a systematic pressure mechanism under the mihna policy. Prominent Sufis of the era, such as Tebrizi, Shabustari, Gulsheini, and Shencani, who lived in the Shirvan region, faced not only social exclusion but were also forced into exile, expelled from their teaching centers, and even executed. Members of established Sufi orders like the Naqshbandi, Khalwati, and Kubrawi were either coerced into Shia conversion or had to flee to Ottoman territories, India, and the Arab world. This process created a lasting rupture not only in the individual biographies of Sufi members but also in Azerbaijan's Sufi historical memory. In this context, our study aims not only to examine Sufi life in Azerbaijan but also to address, from a historical perspective, the sectarian pressures, the phenomenon of migration, and the marginalization of Sufis from the social structure. Our goal is to briefly introduce Azerbaijani Sufi history and then explore the Sufi transformation shaped by the Safavid period in the Shirvan region, analyzing the impact of Shah Ismail’s Shia conversion policy on Sufis and Sufi orders.

Özet

Bu çalışma, Azerbaycan tarihinin önemli bir dönüm noktası olan Şâh İsmâil dönemi bağlamında, Ehl-i sünnet inancına bağlı tarîkatlar ile Şiî sûfî yapılar arasındaki ilişkilere yönelik uygulanan politikaları, özellikle Şirvân bölgesi örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. XII. yüzyıldan itibaren tarîkatlar, bu bölgeyi önemli mutasavvıfların yetiştiği bir tasavvuf merkezi hâline getirmiştir. Ancak, Şâh İsmâil'in iktidara gelmesiyle birlikte tasavvufî yapılarda köklü bir dönüşüm başlamış ve bu dönüşüm, mihne politikası çerçevesinde sistematik bir baskı mekanizmasına dönüşmüştür. Dönemin önde gelen mutasavvıflarından olan Tebrizî, Şebusterî, Gülşenî ve Şencânî gibi şahsiyetler, Şirvân bölgesinde yaşarken yalnızca sosyal dışlamaya tâbi tutulmamış, aynı zamanda göç etmeye zorlanmış, irşad merkezlerinden sürülmüş ve hatta infaz edilmiştir. Nakşibendiyye, Halvetiyye ve Kübreviyye gibi köklü tarîkatların mensupları ya Şiîleşmeye zorlanmış ya da Osmanlı Devleti, Hindistan ve Arap coğrafyalarına sığınmak zorunda kalmıştır. Bu süreç, yalnızca tarîkat mensuplarının bireysel biyografilerinde değil, Azerbaycan’ın tasavvufî hafızasında da kalıcı bir kırılma yaratmıştır. Bu bağlamda, çalışmamız yalnızca Azerbaycan’daki tasavvufî yaşamı incelemekle kalmayıp, aynı zamanda mezhebî gerekçelerle mâruz kalınan baskı süreçlerini, göç olgusunu ve sûfîlerin toplumsal yapıdan dışlanmasını da tarihsel bir perspektiften ele almaktadır. Amacımız, Azerbaycan tasavvuf tarihini kısaca tanıttıktan sonra, Şirvân bölgesindeki Safevîler dönemi ile şekillenen tasavvufî dönüşümü incelemek ve Şâh İsmâil’in Şiîleştirme politikasının sûfîler ve tarîkatlar üzerindeki etkilerini derinlemesine analiz etmektir.

🔖

Cite This Article

Gürbüz, S. A. (2025). The Ways in which the Sufis of Shirvan, who played an important role in the Sufi History of Azerbaijan, were reformed by Shah Ismā'il. Batman Akademi Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 1, 131–151. https://doi.org/10.58657/batmanakademi.1697301

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (15)

  1. Ahmedî, Meryem Mîr. Târîhi siyasî, ictimaî Îran der asrı Safevî. Tahran: Emîr-i Kebîr, 1371. Akkuş, Mustafa. “Anadolu Selçuklu Devletinin Yıkılmasında Kalenderi Grupların Rolü”. Turkish Studies 9/7 (2014), 111-134.
  2. Akoğlu, Muharrem. “Azerbaycan’da İslâm ve Mezhep Olgusu”. İdrak Dini Araştırmalar Dergisi 2/1 (15 Haziran 2022), 19-40.
  3. Aksu, Hüsamettin. “Hurufilik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18/408-412. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1988.
  4. Algar, Hamid. Nakşibendîler ve Safevîler. İstanbul: İnsan Yayınları, 2007.
  5. Algar, Hamid. “The Naqshbandī order: A Preliminary Survey of Its History And Significance”. Studia İslamica 44 (1976), 123-152.
  6. Aliyeva, Nergis Ağaselim Qızı. Azərbaycanda İslam Mədəniyyəti (VII- XIII). Bakü: Elm və Təhsil, 2017.
  7. Angiolello, Givanni Maria; D'Alessandri, Vincenzo. Seyyahların Gözüyle Sultanlar ve Savaşlar. çev. Tufan Gündüz. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2007.
  8. Anonim, Alemara-yi Safevîyye (be kuşiş-i Yedııllah Şükri). Tahran: Bünyad-i Ferheng-i İran. 1350. Arjomand, Saıd Amir. The shadow of God and the hidden imam: Religion, political order and societal change in Shi’ite Iran from beginning to 1890. Chicago and London: The University of Chicago. 1984.
  9. Arslan, Necmiye Özbek. “Bir Hazreti Ali cenkleri metninde Şâhıs incelemesi”. Geçmişten Günümüze Alevilik I. Uluslararası Sempozyumu Bildirileri. ed. Mehmet Yazıcı. 498-520. Bingöl: Bingöl Üniversitesi Yayınları, 2013.
  10. Aşkar, Mustafa. “Bir Türk Tarîkatı Olarak Halvetiyye’nin Tarihi Gelişimi ve Halvetiyye Silsilesinin Tahlili”. AÜİF Dergisi 39/1 (1999), 535-563. Ata'î, Nev'izâde Ataullah. Hadâikü'l-Hakayık fî Tekmileti'ş-şakaik (Zeyl-i Şakayik-i Ata). İstanbul: Matbaa-i Âmire, ts. Bakihanov, Abbâskulu. Gülistân-ı İrem. Bakü: Azerbaycan Respublikası Medeniyyet ve Turizm Nazirliği, 2010.
  11. Bakihanov, Abbaskulu Ağa. Gülistan-i irem. Bakü: Bakıhanov Neşriyat, 1951.
  12. Barlas, Cafer. Dünü ve Bugünü ile Kafkasya Özgürlük Mücadelesi. İstanbul: İnsan Yayınları, 1999.
  13. Bayat, Fuzuli. “Azerbaycan’da Baba Samit Tekkesi ve Safevî-Bektaşi İlişkileri Bağlamında Diğer Bektaşiler”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaşi Veli Araştırmaları Dergisi 101 (2022), 95-116.
  14. Bilgili, Ali Sinan. Azerbaycan Türkmenleri Tarihi. https://www.altayli.net/azerbaycan-turkmenleri-tarihi Erişim Tarihi: 12.03.2024.
  15. Bilgin, A. Azmi. “Nesîmî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 33/3-5. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007. Bitlisî, Şeref-i. Şerefnâme. çev. Mehmet Emin Bozarslan. İstanbul: Ant Yay