EŞ‘AS b. KAYS EL-KİNDÎ VE İSLÂM TARİHİNDEKİ YERİ

Özet

Eş‘as b. Kays, Yemenli bir kabile olan Kinde’nin Âkilü’l-Mürâr koluna mensup bir ailenin çocuğuydu. Babası Kays, aynı zamanda bu kabilenin lideriydi. Annesi Kebşe de aynı kabileye mensuptu. Hicretten önce yaklaşık 23 yıllarında doğmuştur. Babası Murâdîler tarafından öldürülünce, babasının intikamını almak için bu kabileye saldırmış, fakat yenilip esir düşmüştü. Daha sonra fidye vererek kurtulmayı başarmıştır. Eş‘as, Hicretin 10 (632) yılında Kinde kabilesinden oluşan bir heyetin başında Medine’ye gelmiş, Hz. Peygamber’le görüşmüş ve kabilesiyle birlikte Müslüman olmuştu. Bu sırada Hz. Peygamber, onun kız kardeşi Kuteyle ile nikâhlanmış, ancak Hz. Peygamber’in vefatı üzerine evlilikleri gerçekleşememişti. Yine aynı sıralarda kendisi de Hz. Ebû Bekir’in kız kardeşi Ümmü Ferve ile evlenmiş ancak onu yanında götürmesine izin verilmemişti. Eş‘as, Hicrî 11 (633) yılında Kinde kabilesiyle birlikte Hz. Ebû Bekir’in Yemen valilerine karşı ayaklanmış ve irtidat etmişti. Daha sonra isyan bastırılmış, Eş‘as da esir edilip Medine’ye getirilmişti. Hz. Ebû Bekir tarafından affedilen Eş‘as, bir süre Medine’de kaldıktan sonra, Hz. Ömer dönemi boyunca fetihlere katıldı. Eş‘as, Hz. Osman tarafından Azerbaycan valiliğine atanmış, Hz. Ali Hilâfete gelince de onu Kûfe’ye çağırmıştı. Eş‘as, Hz. Ali dönemindeki hâdiselere aktif bir siyasetle katılmış, Sıffîn ve özellikle de tahkîm olayında Hz. Ali’nin bir taraftarı olarak belirleyici bir rol üstlenmiştir. Kabilesinin çıkarlarını sürekli ön planda tutan Eş‘as, çoğu zaman haksız ithamlarla eleştirilmiştir. Bundan dolayı da Hz. Ali’nin siyasî başarısızlığının en önemli aktörlerinden biri olarak anılmıştır. Hz. Ali’nin Hâricîlerle mücadelesine ve Kûfe’ye çekilmesine de etkide bulunan Eş‘as, Hz. Ali’nin öldürülmesinden bir süre sonra Kûfe’de Hicrî 40 (661) veya 41 (662) yılında vefat etmiştir.