MİZAHİ İLLÜSTRASYONLARIN TELİFSİZ VE İZİNSİZ KULLANILMASI SORUNU VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Özet

İllüstrasyon sanatçılarının ürettikleri eserlerin, özel, tüzel, kişi ve kurumlarca çoğu da ticari amaçlı yayınlarında (mizahi illüstrasyon eserlerini) hiçbir kural, değer tanımadan, izin almadan ve telif ödemeden kullanmaları sanatçı emeği açısından büyük sorun yaratmaktadır. Bu durum bütün sanatçıları ilgilendirdiği gibi özellikle de mizahi illüstrasyon sanatçılarının haklarının çiğnenmesine sebep olmaktadır. Devlet, sanatçıları ve eserlerini korumak amacıyla Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nu (FSEK) 1951 yılında çıkarmakla kalmadı, sonrasında da yasada günümüze kadar sanatçı lehine olumlu yönde değişiklikler yaparak geliştirdi. Ortada sanatçıları ve eserlerini koruyan bir yasa olmasına rağmen, resmi ve özel kurumların bunu dikkate aldığı söylenemez. Bu çerçevede, özellikle Millî Eğitim Bakanlığı’nın okul kitaplarında, belediyenin afiş çalışmasında, yeni mecra olan sosyal medyada ve web sitelerinde yayınlanan mizahi illüstrasyonların telif ihlalleri ele alınarak FSEK çerçevesinde incelenmiş, ayrıca hukuksal açıdan uzman görüşüne başvurulmuştur. İncelenen vakalarda, sanatçı haklarını koruyan Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na özen gösterilmediği anlaşılmaktadır. Aynı durum, web siteleri ve sosyal medyada da yaşanmaktadır. Sanatçılar eserlerin telifsiz olarak kullanılmasına değil, daha çok imzalarının silinmesine ve izin alınmadan kullanılmasına tepki göstermektedir. Diğer taraftan, hem hukuk hem de toplum sanatçının eserlerinin izinsiz bir şekilde kullanılması konusunda doğal bir kanıksama ol gusu içerisindedir. Bu çalışmada, mizahi illüstrasyon eserlerinin telif sorunu irdelenmiş, ardından da çözümle ilgili öneriler sıralanmıştır