Dergiler / Tarih İncelemeleri Dergisi / 2017 / Cilt: 32 - Sayı: 2
Eski Yakındoğu’da Yılanlı Tanrıça Kültü Üzerine Bir Değerlendirme
- Sayfa
- 407–426
- DOI
- —
Özet
Eski Yakındoğu toplumlarında yer altı güçleri ile bağlantılı olarak dünyada gizli kalmış özlerin ve minerallerin bilgisine sahip bir varlık şeklinde düşünülen yılan, aynı zamanda Prehistorik dönemlerden itibaren mevsimsel döngü ve yeniden dirim ile ilişkilendirilmiştir. Yılanın ilişki içerisinde olduğu tanrısal güçler merkezi yapıların doğuşu ile birlikte farklılıklar göstermeye başlamıştır. Zirai faaliyetler, sulama sistemleri, tahıl ambarları, bitkiler ve şifa ile ilişkili güçlerle bağlantılı olan yılan sembolü kimi zaman kompozit bir varlık olarak gerek arkeolojik belgelerde gerekse çivi yazılı metinlerde karşımıza çıkmaktadır. Yılanlı tanrıça sembolleri Neolitik döneme kadar gitmektedir. Muhtemelen ilkel toplumlar, doğadaki ölüm ve yeniden dirim ile ilgili güçlerin kontrolünün bir tanrıça tarafından yürütüldüğünü düşünmekteydi. Anadolu’da M.Ö. II. binde yer altı tanrıçalarına ilişkin bilgileri Hititçe çivi yazılı belgelerden öğrenmekteyiz. Buna göre, yer altı ile ilişkili tanrıçaların çoğu kader ve nehir kıyısının tanrıçaları olarak betimlenmişlerdir. Bu tanrıçaların, uzun hayat ve şifa verme yetileri bulunmaktadır. Harput Kabartması üzerinde görülen ve belden aşağısı yılan sarmalı şeklinde tasvir edilen yılanlı tanrıça, Eski Babil döneminde ortaya çıkan ve Mısır sanatı özellikleri taşıyan, Suriye orijinli bir yer altı tanrıçası olmalıdır. Ayrıca, Harput Kabartması üzerindeki yılanlı tanrıça savaşın kaderinin belirlenmesinde etkin bir role sahip görünmektedir.
Abstract
Serpent, which was believed to possess the information on the minerals and hidden sources within the earth in relation to the underground forces in the Ancient Near East societies, was also associated with the seasonal cycle and resurrection since the Prehistoric Periods. Associated with the serpent, the divine forces displayed differences with the dawn of the central structures. The symbol of the serpent, associated with the agricultural activities, irrigation systems, granaries, vegetables and healing, sometimes confronts us both in the archaeological documents and cuneiform scripts as a composite creature. The symbols of serpent goddess date back to the Neolithic Period. Probably the primitive civilizations thought that the forces of death and resurrection in nature were performed under the control of a goddess. In Anatolia of the 2nd millennium B.C., we are learning the information about the underworld goddesses from the Hittite cuneiform scripts. Accordingly, most of the goddesses, related to the underworld, were defined as the goddesses of fate and river banks. These goddesses have the abilities to grant long life and cure. The serpent goddess, displayed on the Harput Relief and described to have a serpent body below her waist, must be an underworld goddess, who appeared in the Ancient Babylon Period as she carried the characteristics of the Egyptian art, and originated from Syria. Furthermore, the serpent goddess, on the Harput Relief, seems to have an important role in determining the result of the war.