Dergiler / Cumhuriyet İlahiyat Dergisi / 2020 / Cilt: 24 - Sayı: 3
Nüzûl Sıralaması ve Metinsel İçerik Açısından Yâsîn Sûresinin Tarihlendirilmesi
- Sayfa
- 1285–1306
- DOI
- —
Özet
Kur’ân’ı sîret-nüzûl ilişkisi bağlamında anlamaya çalışmanın, nassın ana hedefinin ve mana inceliklerinin tespitinde yadsınamaz katkısı bulunmaktadır. Sîret-nüzûl ilişkisinin tespiti ise ancak sûre ve âyetlerin tarihlendirilmesiyle mümkündür. Yâsîn sûresinin 12, 45, 47 ve 77. âyetlerinin Medine’de nâzil olduğuna dair rivayetler ve sûrenin tamamının Medenî olduğuna dair zayıf bir görüş bulunsa da sûre ittifakla Mekkî kabul edilir. Birçok Mekkî sûre gibi; nüzûl tertibine ve sebeb-i nüzûle dair rivâyetler gibi metin içeriği de direkt olarak Yâsîn sûresinin tek seferde inip-inmediğine veya hangi tarihte nâzil olduğuna dair kesin bir bilgi vermez. Bu sebeple Yâsîn’in ne zaman indiğine dair yapılan araştırmalarda; nüzûl tertiplerinde kendinden önce ve sonra gelen, nüzûl tarihlendirmesi biraz daha belirgin sûrelere göre tahminler yapılır. Özellikle son dönemde nüzûl sıralamasını esas alan çalışmalarda Yâsîn sûresi; Meryem ve Tâhâ sûreleri esas alınarak Habeşistan’a hicret (615-616) öncesiyle veya Cin sûresine bağlı olarak Hz. Peygamber’in Tâif dönüşü sonrası ve İsrâ mucizesi (620) öncesiyle tarihlendirilir. Yâsîn sûresine dair yapılan bu tarihlendirmeler; 4-5 senelik zaman aralığını ve göz ardı edilemeyecek farklı iki nüzûl ortamını nitelemektedir. Bu durum Yâsîn sûresi özelinde tarihlendirme alanında yapılacak araştırma ihtiyacını daha da artırmaktadır. İslam geleneğinde sûrelerin nüzûl sırasına dair yapılan tertiplerde Yâsîn sûresi 31, 36, 37, 39, 40 ve 41. sûre olmak üzere farklı sıralamalarda gösterilmektedir. Araştırmanın ilk bölümünde bu farklılıklar ve sebepleri ortaya konularak doğru sıra ve kronolojiye ulaşılmaya çalışılmıştır. Aktarılan tertiplerdeki farklılıkların analizi sonucunda söz konusu ihtilafların; beş farklı sebepten ortaya çıktığı görülmüştür. Mezkûr eksiklikler ve çakışmaların giderilmesi durumunda; hemen tüm rivâyetlerde ağırlıklı olarak Yâsîn sûresinin 41. sırada yer aldığı/yer alması gerektiği/yer alma imkânının olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde, metin içeriğinden yola çıkılarak sûre tarihlendirmesine katkı sağlayacak argümanlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Gerçekleştirilen araştırma sonucunda; a- Müşriklere uyarıların artık bir fayda sağlamayacağı ifadesi (36/11), b- Hz. Peygamber’in söylenenlere üzülmemesi söylemi (36/76), c- Rahmân lafza-ı celâlinin kullanımı (36/11, 15, 23, 52), d- Tebliğ karşılığında “ücret istememe” konusu (36/21), e- Kur’ân’a şiir, Hz. Peygamber’e ise şair denilmesi (36/69), f- Yeniden yaratılış imkânı ve çürümüş-ufalanmış kemiklerin ihyası (36/78) gibi a-f maddelerinde ortaya konulan argümanlar genel olarak Mekke ve özelde ise Mekke döneminin ikinci yarısını ve sonlarını gösterse de net bir tarih vermez. g- “el-Fülki’l-meşhûn” (36/41) ibâresinden hareketle Yâsîn sûresinin Habeşistan’a hicret sonrasıyla tarihlendirilmesi gerektiği önerisi, sûrenin Meryem sûresinden sonra nâzil olduğuna dair önemli bir ayrıntı taşısa da net bir tarih ifade etmede yeterli değildir. h- Yâsîn sûresinde yer alan Ashâbü’l-Karye kıssasındaki “şehrin en uzağından gelen adam” (36/20) olgusu için ise sîrette iki isim (Hz. Ebûbekir ve el-Hâris b. Ebî Hâle) için ve iki ayrı tarih (Zü’l-Kaʿde ayı/ 5 Nisan-4 Mayıs 615; 15 Şevvâl /27 Şubat 617’den üç gün sonra) öncesinde veya sonrasında teselli ve motive amaçlı bir değininin olduğu söylenebilir. Araştırmanın üçüncü bölümünde; nüzûl tertibinde Yâsîn sûresinin öncesinde ve sonrasında yer alan sûrelerin tarihlendirmelerine dair bilgiler ayrıca Yâsîn sûresiyle söylem ve lafız birliği olan sûreler değerlendirilmiştir. Nüzûl tertiplerinde Yâsîn sûresi gibi Meryem ve Tâhâ sûresi öncesinde yer alan Kamer, Sâd ve Cin sûrelerine dair tarihlendirmeye imkân tanıyan rivâyetlere bakıldığında biʿsetin 7. veya 10. yılını işaret eden olaylarla karşılaşılır. Ayrıca Yâsîn sûresindeki lafız ve söylemlerin Havâmîm sûrelerinin içerikleriyle uyuştuğu görülür. Bu durum sûrelerin tek seferde inip-inmediğine dair muğlaklıktan kaynaklanan ve nüzûl tertiplerine dair rivâyetlere yansıyan, küme halindeki birkaç sûrenin sıralamada yanlış konumlandırılmış olabileceğini akla getirmektedir. İlk üç bölümde elde edilen bulgu ve çıkarımlardan hareketle, yapılan araştırma sonucunda; İslam geleneğinde sûrelerin nüzûl sırasına dair aktarılan tertiplerde Yâsîn sûresinin 41. sûre olduğu belirlenmiştir. Bu sûrenin tarihlendirilmesinde rivâyet temelli munfasıl nüzûl bütünlüğü olarak tanımladığımız; bir sûrenin (Yâsîn) kendisiyle arasına giren bir veya birden fazla sûrenin varlığına rağmen kendisinden 3-4/4-5 sıra sonraki sûrelere (Meryem ve Tâhâ) göre tarihlendirilmesinin bazı zorluklar ve problemler taşıdığı ortaya konulmuştur. Oysaki muttasıl nüzûl bütünlüğü şeklinde adlandırılabilecek; bütün sûre tertiplerinde iki sûrenin peş peşe gelmesinin öncelenmesi ve bu bağlamda tüm tertiplerde Yâsîn sûresinin bir öncesinde yer alan Cin sûresi esas alınarak hâmîm sûreleriyle birlikte tarihlendirilmesinin daha uygun olduğu görülmüştür.
Abstract
Comprehending the messages of Qurʾān in terms of the relationship between occasions (sīra) and revelation has a profound influence on determining the contextual purpose and shades of meanings. Establishing such relationship necessitates dating sūras and verses. Although there are some oral transmissions (riwāya) that verses 12, 45, 47 and 77 were revealed in Madīnah, and some weak transmissions date this sūra as Medinan, this sūra is unanimously regarded as Meccan. Like many Meccan verses, not only the order of revelation and causality of verses but also the content of the script do not provide concrete evidence about whether the whole sūra was sent down at once or revealed piece by piece or the date of the revelation. In this regard, in studies carried out on the dating of Sūrat Yāsīn, the dating of this sūra is established on the basis of the dates of the sūras coming before or after Yāsīn since they apparently have more definite datings. In recent studies done on the nuzūl order, Sūrat Yāsīn is dated on the basis of a time frame before the emigration to Abyssinia (615-616) in terms of Sūrat Maryam and Ṭāhā, or Muhammed’s return from Ṭāif and his Ascension (Isrāʾ) (620) in terms of Sūrat al-Jinn. The dating of the sūra covers a time span of 4 to 5 years and points out two discrete occasions of revelation. With this reason, there is a need for further studies to be carried out on dating Qurʾānic sūras, especially within the specific context of Sūrat Yāsīn. Traditional Islamic studies dispute the chronological order of the sūra, offering various chronological orderings for the sūra: 31, 36, 37, 39, 40 and 41. In the first part of this study, such variations and their causes are tentatively established and determining the precise chronology and listing of the sūra was attempted. Based on the analysis of the variations in the disputed ordering of the sūra, it has been found to be caused by five different reasons. When such discrepancies are accounted for and conflicts are resolved, the conclusion was reached that in almost all riwāyas, sūrat Yāsīn can be dated as the 41st chapter (sūra). In the second part of the study, on the basis of the discourse analysis of the sūra, new arguments to date the chronology of the sūra were put forward. These are; a- Because of their obstinacy, unbelievers will not heed the warnings directed at them (36/11), b- The speeches of unbelievers should not grieve Prophet Muhammad (36/76), c- The use of the word Rahmān the Most Gracious (36/11, 15, 23, 52), d- In return for conveying the message of Allah, prophets do not ask people for any wage (36/21), e- Regarding Qurʾān as book of poetry and calling Muhammad a poet (36/69), f- The possibility of recreation and reviving bones (36/78). Such arguments presented in a – f usually refer to events happening in Mecca and in particular the second part or the end of Meccan period, yet there is no exact date. g- Based on the phrase “al-Fulq al-Mashhūn”, the fact that sūrat Yāsīn should be dated after the emigration to Abyssinia (615-616) presents strong evidence that it was revealed after sūrat Maryam, though this is still not enough to give an exact date. h- In sūrat Yāsīn, in phenomenon of (a man coming from the farthest part of the City) (36/20), two names (Hazrat Abū Bakr and el-Hāris b. Abī Hāla) and two dates (month of Dhu al-Qiʿdah/April 5 – May 4, 615 and three days after Shawwal 15/February 27, 617) are mentioned in Sīra for the purpose of consolation and encouragement. In the third part of the study, in the chronological ordering of sūrat Yāsīn, information regarding the dating of sūras coming before and after Yāsīn are evaluated based on their similarity with Yāsīn in terms of discourse and diction. In nuzūl orderings, when riwāyas regarding dating sūrat al-Qamar, Ṣād and al-Jinn coming before Maryam and Ṭāhā are analysed, events happening during 7th or 10th year after emigration were observed. In addition, there were close connections between the discourse and diction of Yāsīn with those of Ḥavāmīm sūras. This brings to the mind the possibility that some sūras might be listed in the wrong place because of the vagueness of the piecemeal character of the Qurʾānic revelation and its effects on riwāyas. Based upon the findings and inferences in the first three sections of this study, sūrat Yāsīn was determined to be the 41st chapter (sūra) of Qurʾān. The dating of sūrat Yāsīn presented some difficulties especially while trying to date it according to the interrupted revelation order approach, and considering it together with Sūrat Maryam and Ṭāhā. However, listing sūrat Yāsīn on the basis of uninterrupted revelation order along with Sūrat al-Jinn, the previous sūra and Ḥāmīm sūras is found to be a more coherent strategy since it gives priority to the succession of two sūras.