Dergiler / Rusya Araştırmaları Dergisi / 2023 / Sayı: 9
İMPARATORLUK KAZAN ÜNIVERSİTESİ KÜTÜPHANECİSİ İOSİF FEDOROVİÇ GOTVALD’IN (1813-1897) RUS DOĞU BİLİMİ ve RUS TÜRKOLOJİSİ’NE KATKILARI
- Sayı
- 2023 · Sayı: 9
- Sayfa
- 29–42
- DOI
- —
Özet
Kazan Federal Üniversitesi N. İ. Lobaçevskiy Bilim Kütüphanesi günümüzde Rusya’nın en büyük ve en eski kütüphanelerinden ve ilim kurumlarından biridir. Kütüphane, 1804 yılında İmparatorluk Kazan Üniversitesi ile eş zamanlı kurulmuştur. Resmî olarak 1806 yılında ilk faaliyetlerine başlamıştır. Kütüphanenin temeli, içerisinde önemli devlet adamlarının şahsi kütüphanelerinin bulunduğu Birinci Kazan Gimnazyumu kütüphanesinden getirilen kitap fonlarıyla oluşturulmuştur. Kütüphanenin ilk yöneticisi ve ilk yazılı kataloğunu hazırlayan isim Kazan Üniversitesi profesörlerinden Yunan Dili ve Edebiyatı uzmanı Maximilian Storl (1761-1813)’dur. Rus matematikçi ve düşünür Nikolay İvanoviç Lobaçevskiy ise kütüphanenin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. N. İ. Lobaçevskiy rektörlük görevinin yanı sıra 1825-1835 yılları arasında kütüphanecilik görevini yürütmüştür. Onun döneminde hem yurt içi hem yurt dışındaki kurumlarla kitap değişimleri yapılmış, mevcut kitap fonları geliştirilmiş, halk için okuma salonu açılmış ve kütüphane için ayrı bir bina inşa edilmeye (1834) başlanmıştır. Lobaçevskiy’den sonra kütüphanecilik görevini 1835-1850 yılları arasında Kazan Üniversitesi Profesörü Doğu bilimci Karl Karloviç Foygt (Almanca: Karl Ambrosius Leonhard Voigt) (1808-1873) üstlenmiştir. K. K. Foygt’tan sonra kütüphanecilik görevini üstlenen ve bu görevi yaklaşık yarım asır sürdüren diğer isim Prusyalı Doğu bilimci İosif Fedoroviç Gotvald (1813-1897) olmuştur. İ. F. Gotvald, 19. yüzyılın ikinci yarısında Kazan Üniversitesi Kütüphanesi’nin baş kütüphanecisi olarak Kazan’da Doğu ile ilgili el yazması ve nadir eserlerin sınıflandırılması (tasnif), bu eserlerin koleksiyonlarının oluşturulması ve kataloglarının hazırlanması için büyük emek vermiştir. El yazması ve nadir eserlerden oluşan şahsi kütüphanesini 1895 yılında üniversite kütüphanesine bağışlamıştır. Rus Doğu bilimci ve Türkolog Nikolay Fedoroviç Katanov 1900 yılında Gotvald’ın biyografisi ile kütüphanesinin basılı bir kataloğunu kitap olarak basmıştır. N. F. Katanov’un hazırladığı kataloğa göre Gotvald’ın kütüphanesinde hem Doğu hem de Batı dillerinde yazılmış binlerce eser bulunmaktadır. Gotvald, Rusya’nın yayıncılık hayatında da aktif rol almış, yirmi yedi yıl Kazan Üniversitesi Basımevi’ni (1857-1884) yönetmiştir. Makalede, ilk önce Kazan Üniversitesi Kütüphanesi’nin kuruluş tarihi kısaca gözden geçirilmiştir. Daha sonra ise Kazan Üniversitesi kütüphanecisi Gotvald’ın hayatı, faaliyetleri ve ilmî çalışmaları ile ilgili bilgiler verilerek Rus Doğu bilimi ve Türkolojisi alanındaki katkılarından bahsedilmiştir. Bu çalışma, Türkçe literatürde Gotvald’ın hayatını, kütüphanesini ve ilmî çalışmalarını konu alan ilk çalışma olma özelliğini taşımaktadır.
Abstract
The N. I. Lobachevsky Scientific Library of Kazan Federal University is one of the largest and oldest libraries and scientific institutions today in Russia. The library was established concurrently with the Imperial Kazan University in 1804. It officially started its first activities in 1806. The foundation of the library was laid with the book funds brought from the library of the First Kazan Gymnasium, in which the personal libraries of important statesmen were located. The first manager of the library and the person who prepared the first written catalog was Maximilian Storl (1761-1813), a professor of Greek Language and Literature at Kazan University. Russian mathematician and thinker Nikolai Ivanovich Lobachevsky contributed greatly to the development of the library. N.I. Lobachevsky also served as a librarian between 1825 and 1835. During his reign, book exchanges were made with both domestic and foreign institutions, existing book funds were developed, a reading hall was opened for the public, and a separate building was started to be built for the library (1834). After Lobachevsky, between 1835-1850, Kazan University professor orientalist Karl Karlovich Voigt (K. K. Fojgt) (1808-1873) took on the task of librarian. After K. K. Voight, the other name who took on the task of librarian and continued this task for about half a century was the Prussian Orientalist Joseph Gottwald (1813-1897). J. Gottwald, as the chief librarian of the Kazan University Library in the second half of the 19th century, he made great efforts for the classification of manuscripts and rare works related to the East in Kazan, the creation of collections of these works and the preparation of their catalogues. He donated his personal library, consisting of manuscripts and rare works, to the university library in 1895. Russian Orientalist and Turkologist Nikolay Fedorovich Katanov published a biography of Gottwald and a printed catalog of his library in 1900. According to the catalog prepared by N. F. Katanov, there are thousands of works written in both Eastern and Western languages in Gottwald’s library. Gottwald also took an active role in the publishing life of Russia, managing the Kazan University Printing House (1857-1884) for twenty-seven years. In the article, first, the history of the foundation of the Kazan University library is briefly reviewed. Afterwards, information about the life, activities and scientific studies of Kazan University librarian Gottwald was given and his contributions to the field of Russian Oriental Studies and Turcology were mentioned. This study has the feature of being the first study in Turkish literature that deals with Gottwald ‘s life, library and scientific studies.