Gürgürbaba Tepesi: Alt ve Orta Paleolitik Dönem Buluntu Yerleri, Erciş-Van

Özet

Anadolu’daki fosil insan varlığını ve insanların Afrika’dan Avrasya’ya yayılım alanlarını ortaya koymaya yönelik gerçekleştirilen araştırmada, Van İlinin arkeolojik açıdan kilit bir noktada yer aldığı bilimsel anlamda da elde edilen bulgularla ortaya konulmuştur. Coğrafi olarak Doğu Anadolu Bölgesi, Avrasya’ya açılan doğal bir kara köprüsüdür ve Paleolitik dönemlerde insanların Doğu Anadolu’dan Avrasya’ya veya tam tersi yönde olan göç hareketlerinin incelenmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu kapsamda Van İlinde gerçekleştirilen araştırmalarda Erciş’in, Ulupamir Köyü’nün hemen kuzeyinde yer alan ve Gürgürbaba Tepesi olarak isimlendirilen alanda Paleolitik Çağ’a ait çok sayıda yontmataş alet tespit edilmiştir. Bu proje kapsamında Gürgürbaba Tepesi buluntu alanında yoğun yüzey araştırması sonucunda tespit edilen ve Paleolitik Döneme tarihlenen buluntuların teknolojik ve tipolojik özellikleri ortaya çıkarılmış ve OSL tarihlendirme teknikleriyle buluntu alanının tabakalarına ilişkin önemli sonuçlar elde edilmiştir. Gürgürbaba Tepesinin Paleolitik dönem kalıntıları arasında el baltaları, iri yonga ve dilgileri, iri kesici aletleri, Levallois olan ve olmayan yongalama ürünleri, düz yonga ve dilgi kalıntılarıyla teknolojik olarak Alt Paleolitik dönemin geç Acheulian dönemine ait olduğunu tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu kanıtlar ışığında, Gürgürbaba Tepesi’nin Orta Pleistosen dönemin ortalarından itibaren (Oksijen izotop 12) Paleolitik dönem insanları tarafından iskan edildiği düşünülmektedir. Burada tespit edilen yontmataş aletlerin, Geç Acheulian dönemde Levant ve Güney Kafkasya’daki örneklere benzer olduğu ortaya çıkarılmıştır.

Abstract

This research is aimed to reveal fossil humans and to understand the dispersals of early hominins from Africa to Eurasia. It has been understood that the province of Van is located at an archaeologically key position. Geographically, the Eastern Anatolia is a critically important natural land bridge to Eurasia in the Paleolithic period in terms of the study of migration movements of early hominins from Eastern Anatolia to Eurasia or vice versa. In this context, a large number of stone tools (lithic artifacts) are dated to the Paleolithic Period, those have been identified during the researches carried out in Van Province. The research has been concentrated at Gürgürbaba Hill in the north of Ulupamir Village of Erciş district. In this project, we have analyzed the technological and typological features of the lithic remains belonging to Palaeolithic which were revealed during the intensive survey of Gürgürbaba Tepesi and were obtained important results with OSL dating techniques, regarding the layers of the site. Gürgürbaba Tepesi has been identified as a late Acheulian assemblage that includes hand axes, large flakes and blades, large cutting tools, Levallois and non-Levallois products, plain flakes and blades. As a result, it is understood that the site has been settled by the Palaeolithic humans from the middle of the Middle Pleistocene (Oxygen isotope 12). The lithic remains from Gürgürbaba Tepesi show similar features with the assemblages from the Levant and southern Caucasus in the late Acheulian period.