Dergiler / Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi / 2018 / Cilt: 5 Sayı: 2
Balkan Harbi’nden Millî Mücadele’ye Mehmet Âkif ’in Savaş Edebiyatı ve Propagandası İstikametindeki Faaliyetleri
- Sayfa
- 200–234
- DOI
- —
Özet
Türk edebiyatının en önemli şairlerinden ve Türk tefekkürünün sosyal hassasiyeti en yüksekmünevverlerinden biri olarak Mehmet Âkif Ersoy’un Osmanlı Devleti’nin müteselsil savaşlara sahne olanson on yıllık devresinde savaş propagandası ve savaş edebiyatı istikametinde önemli faaliyetleri vardır. Bunagöre Balkan Harbi’nde baba yurdunu kaybeden ve Balkan Müslümanlarının yaşadığı mezalim karşısındamüteessir olan şair, bir taraftan Balkan trajedisini şiirleriyle aksettirmekte, öte taraftan da İstanbul’uncamilerinde vaazlar vererek kamuoyunu Balkan felâketi karşısında birleştirmeye çalışmaktadır. BalkanHarbi’nin yaraları sarılmadan girişilen Birinci Dünya Savaşı’nda ise, Mehmet Âkif, ilk olarak millî bir görevtelâkki ettiği Prusya çağrısına cevaben Berlin mücavirinde İtilâf Devletlerinden esir alınan Müslümanaskerlerin yerleştirildiği üsera kamplarına gider ve Batı Cephesi’nde bulunur. Bilâhare Arabistan’a uzananmeşakkatli vazifeleri kabul ederek potansiyel isyanlara karşı Arabistan Yarımadası Müslümanlarınaitidal çağrısı yapar. Ayrıca Büyük Savaş esnasında kamuoyunu elden geldiğince şiirleriyle düşmana karşımücadelede birleşmeye davet eder. Birinci Dünya Savaşı’nın bitişinde toplumun sürüklendiği karamsarruh hâlinin aşılmasında yine Mehmet Âkif ’in çaba sarf ettiği görülür. Zira Millî Mücadele’nin başlamasıylaiçtimaî hassasiyeti yüksek münevverler önemli vazifeler ifa edecektir; Mehmet Âkif de bu münevverlerdenbiridir. Mehmet Âkif; Millî Mücadele’de karşımıza bir vaiz, mürşit, şair, mücadele adamı ve mebus olarakçıkmaktadır. Kendisini bütün enerjisiyle Millî Mücadele’ye veren Âkif; Anadolu’nun muhtelif mahallerindevaazlar verecek, başmuharriri olduğu Sebilürreşad mecmuası ile Millî Mücadele lehine neşriyatta bulunacakve şiirleriyle de şecaat aşılayacaktır. Onun Millî Mücadele esnasındaki gayretlerinin ne denli kıymetliolduğu bugün daha iyi anlaşılmaktadır. Makalede Mehmet Âkif ’in mezkûr savaşlar esnasında savaşpropagandası ve savaş edebiyatı istikametindeki faaliyetleri ele alınmaktadır. Bu minvalde muazzam birgayretle memleketinin istiklâli için gayret gösteren Mehmet Âkif ’in şiirleri ve vaazları temel metinler olarakdeğerlendirilmektedir.
Abstract
Mehmet Akif Ersoy, one of the most significant poets of Turkish literature and one of the most sociallysensitive intellectuals of Turkish thought, has substantial activities in the direction of war propaganda andwar literature in the last decade of the Ottoman State which is the scene of consecutive wars. Accordingto this, the poet, who lost his father’s motherland in the Balkan War and suffered against the atrocitiesexperienced by the Balkan Muslims, portrays the Balkan tragedy with his poems; and on the other hand, bypreaching in the mosques of Istanbul, he tries to unite the public opinion against the Balkan catastrophe.In the First World War, which took place before healed the wounds of the Balkan War, Mehmet Akif goesto the captive camps where the captured Muslim soldiers of the Entente States are settled around Berlinand also he visits the Western Front in response to the Prussian call, which he assumed as a national duty.Later, he accepts the great tasks and makes a call for calm to the Muslims of the Arabian Peninsula againstpotential insurrections. He also invites public opinion to unit against enemy with his poetry as much aspossible during the Great War. At the end of the First World War, it is seen that Mehmet Akif has madean effort to overcome the pessimistic spirit that society draws on. Then, at the beginning of the TurkishNational Struggle, intellectuals who have high social sensibility will perform important duties; one of themis Mehmet Akif. In the National Struggle, Mehmet Akif emerges as a preacher, a mentor, a poet, a man ofstruggle and a deputy. Akif, who gives himself to the National Struggle with all his energy, will preach invarious places of Anatolia and will publish in favour of the National Struggle with his periodical Sebilürreşadand he will inject courage with his poems. It is better understood today that his efforts during the NationalStruggle are extremely precious. In our article, war propaganda and war literature efforts of Mehmet Akifis disscussed during aforementioned wars. In this way, Mehmet Akif ’s poems and sermons are evaluated asbasic texts, who strives for the independence of his country with enormous effort.