DİVAN ŞİİRİNDE MUHTESİP

Özet

İslam tarihinin hemen her döneminde etkin bir şekilde varlığını sürdürmüş olan hisbe teşkilatı, toplumsal düzenin, ticaretin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesini sağlamıştır. Çarşı ve pazar diye adlandırılan mahalli ticaret merkezlerinin kontrolünü sağlamanın dışında toplumsal sorunların çözümünde de aktif rol alan hisbe teşkilatı, bu yönüyle şiirdeki yerini almıştır. Bu teşkilatın en etkili üyesi olan muhtesip, elindeki güç ve yetkiler sayesinde toplumun hem itibarını kazanmış hem de onların üzerinde büyük bir korku oluşturmuştur. Asayiş ve iç güvenliği sağlamakla görevli muhtesibin, azarlama, dövme, teşhir etme gibi insanı rencide edecek cezalar vermesi, toplum üzerinde caydırıcı bir etkiye sahiptir. Şairler özellikle meyhaneyi mekân edinmiş sarhoşlar üzerinden muhtesip korkusunu şiirlerinde ele almışlardır. Muhtesibe duyulan korkunun yanında, öfke ve sitem de bu şiirlerdeki yerini almıştır.

Abstract

Hisba organizations which existed effectively in almost every period of history of Islam contributed to the maintenance of social order and trade. Hisba organizations took the control of local shopping bazaars and markets; were active in the solution to social problems and were the topic of poetry due to these properties. The most influential member of this organization, the muhtesip, was both a prestigious and awesome figure thanks to the power he had. Ensuring public order and internal security, muhtesib's right to rebuke, beat and expose punished people had a deterrent effect on the society. Poets deal with subjects such as how people tarrying taverns feared the muhtesib. Not only fear from the muhtesib but also complaints about and anger towards the muhtesib were also dealt with in the poems.