Türk destanlarında "Çocuksuzluk"

Özet

Türk destanlarında “kahraman” tipinin kalıplaşmış özellikleri vardır. Destanın kahramanı henüz doğmadan önce, onun sıradan insanlardan farklı olduğu vurgulanmaya başlanır. Dünyaya geliş, genellikle olağanüstü şartlarda gerçekleşir. Geleneksel olarak, bu vurgunun birinci ayağını “çocuksuzluk” motifi teşkil eder.Müstakbel kahraman han soyundan da, sıradan bir aileden de olabilir. Ama anne ve baba yaşlanıncaya kadar çocuk sahibi olamamıştır. Mal-mülkü, tacı-tahtı bırakacak ya da kendilerine bakacak kimseleri yoktur. Baba,birçok hanımla evlenmeyi de denemiştir. Kahraman, bu yaşlı anne ve babadan, yıllar sonra mucizevi bir şekilde dünyaya gelir. Dualar ve ritüeller, kahramanın dünyaya gelmesinde etkili olur. Kimi kahramanlar şartlı olarak anne-babaya bağışlanır. Böylece daha doğmadan, dinleyicilerin dikkati kahramana yöneltilir. Türk destanlarında yaygın olarak kullanılan bu motif, dinler tarihinde de, Hz. İbrahim kıssası olarak yer alır. Türk destanlarında, kahramanın doğumu da çoğu kez olağanüstü şartlarda gerçekleşir. Bu vurgular, kahramanın doğumundan sonra da devam eder. Böylece destancı, bu çocuğun diğerlerinden farklı olduğu düşüncesine dinleyicileri hazırlar. Bu özellikler diğer milletlere ait destanlarla hem benzerlikler hem de farklılıklar gösterir.Türk destanlarında, kahramanların özelliklerini belirlerken, başka milletlerin destan kahramanlarının karakteristik özelliklerinin dışında tespitlere ihtiyacımız vardır. Türk destan geleneğinin bütününü değerlendirdiğimizde,örnekler, “anne-babanın durumu/çocuksuzluk” epizotunun, çok zengin bir şekilde vurgulandığını göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, bu zenginliği ortaya koymaktır.

Abstract

In Turkish epics the “hero” has got stereotyped features. Even before the birth of the hero, the supernatural aspects of the hero are mentioned in the epic. The birth of the hero also occurs in extraordinary way.And one of the traditional and main aspects of this stereotyped feature is “childlessness”. The prospective hero can be from a noble or a poor family. However, the parents should be suffering from the childlessness until the middle ages. There should be no one to inherit the throne or the wealth. Thus the father tries to marry with other women for the ancestry. But at last the hero came to those parents with an enchanted way. Prayers and rituals help the birth of the hero. Some of them are given to the parents as a conditional gift. Thus, before the birth of the hero, listeners are ensured directly to the hero. This motif is widely used in Turkish epos and also at the parable of Abraham in religious texts. The enchanted aura of the legend also continues after the birth of the hero. Thus, by doing this the narrator prepares the listener to idea that the hero-child is different from others. This feature shows that there are both similarities and differences with epics of other nations. While determining the characteristics of the Turkish epic hero, we also need to determine the characteristics of other nation’s epic heroes. All the reviewed epics of the Turkish tradition show that, “the status of the parents / childlessness” theme, is very rich in tradition.