GELVERİ'DEN NEA KARVALİ'YE ORTODOKS KARAMANLILAR

Özet

Karamanlılar Lozan Konferansı sırasında imzalanan 30 Ocak 1923 tarihli bir sözleşme çerçe- vesinde, zorunlu göçe tabi tutularak Yunanistana gönderildiler. Nüfus mübadelesinin aşağı yukarı tamamlandığı tarih olan 1924 yılı, ilk folklor derneklerinin kurulmasından önceki bir döneme rast- lar. Belki biraz da bu gecikme nedeniyle Türkiyede Cumhuriyet öncesi dönemde yaşamış Türkdilli Ortodoks Karamanlılar ile Müslümanların birlikte yaşadığı köylerdeki yaşama dair yirminci yüzyıl başlarında görece az sayıda sözlü tarih çalışması yapılabilmiştir. Yunanistanda bulunan Küçük Asya Araştırmaları Merkezi (Kentro Mikrasiatikon Spoudon, K.M.S.) gibi kuruluşlar ise 1930lu yıllardan itibaren saha çalışmalarından elde ettikleri etnografik verileri kayıt altına almışlar ve Karamanlılar ile yürüttükleri derinlemesine mülakatları çoğu kez de Yunan diline çevirerek arşivlemişlerdir. Diğer yandan, daha geç dönemde yürütülen az sayıda bireysel araştırma çerçevesinde, olduğu haliyle kayıt altına alınan Türkçe mülakatlar da mevcuttur. Elinizdeki çalışma bu geç dönem çalışmalardan olup, mübadeleyi çocuk yaşta deneyimlemiş Anadolu doğumlu geç birinci kuşak ve Yunanistan doğumlu erken ikinci kuşak Karamanlılar ile 2005 senesinde Kavala şehrine bağlı Nea Karvali köyünde yazar tarafından tamamı Türkçe yapılan mülakatlara dayanmaktadır. Çalışmanın ilk kısmı Gelveri köyü üzerinden, dilsel olarak bütünlük gösteren ancak dinsel açıdan karma nitelik taşıyan bir Anadolu köyündeki ortak yaşam pratiklerini aktarmaktadır. Bunu takip eden ikinci kısım, geç birinci kuşak Karamanlıların ağzından mübadele esnasında yaşananları aktarmakta, üçüncü ve son kısım ise Orto- doks Karamanlıların Yunanistandaki yaşamlarını ve yerli halk ile etkileşimlerini incelemektedir. Bu anlamda makale, odağına ana dili Türkçe olan Ortodoks Karamanlıların ritüellerini, geleneklerini ve nüfus mübadelesi öncesinde birlikte yaşadıkları Müslüman köylüleriyle etkileşimlerini alan literatür ile mübadele literatürüne sınırlı ancak birinci elden görgül bir katkı olarak değerlendirilebilir. Anahtar Kelimeler

Abstract

ABSTRACT The Turcophone Orthodox Karamanlis were subjected to a mandatory population exchange fol- lowing the Greco-Turkish Population Exchange Convention signed on January 30th 1923 during the Lausanne Conference. The population exchange was almost complete by the year 1924, some few years prior to the foundation of folkloric associations. The relatively small number of oral history studies on life in mixed villages of the Turkish speaking Orthodox Karamanlis (Karamanlı, Karamanlılar) and the Muslims of the pre-republican period Anatolia may be partly attributed to this late institutionalization in Turkey. In Greece on the other hand, institutions such as the Centre for Asia Minor Studies (Centre for Asia Minor Studies, C.A.M.S.) conducted indepth interviews with the Turcophone Orthodox, archi- ved these indepth interviews in Greek and took under record much ethnographic data gathered from the field. This study joins some of the late twentieth century individual studies in their effort to record Karamanlı testimonies in Turkish. It is based upon indepth interviews conducted by the author solely in the Turkish language in 2005 at the Nea Karvali village of Kavala. The study focuses on life in a religion-wise mixed and language-wise unified Anatolian village in the example of Gelveri village and takes a closer look at the daily practices and interactions of its Orthodox members before and after their emigration to Greece. In this respect, the article intends to make a modest empirical contribution to the literature on the mandatory population exchange and to the literature on the rituals and traditions of the Turcophone Orthodox Karamanlis.