METİNLERARASI / GÖSTERGELERARASI BİR DÖNÜŞÜM ÖRNEĞİ: YUSUF KISSASI

Özet

ÖZ Yusuf Kıssası sadece klasik Türk edebiyatının Yûsuf ü Züleyhâ mesnevilerinin değil, genel ola- rak Türk edebiyatının ve edebiyatla birlikte çoğu sanat dalının ilgi gösterdiği evrensel konulardan biridir. Kıssayla ilgili yabancı eserler de söz konusu olduğunda, Doğuda ve Batıda yarattığı etki alanı geniş bir coğrafyayı kapsamaktadır. Yusuf Kıssasının yinelemeye değişime dönüşüme ve yenidenyaz- maya imkân veren niteliği, onu metinlerarası ilişkiler açısından da bir anametin yapmaktadır. Sahip olduğu motif ve izlekler aynı zamanda kıssanın değişmez evrenselleridir. Edebiyatta, tiyatroda, sine- mada, operada ve pek çok sanat disiplininde sürekli olarak alıntılanmış, yinelenmiş, yeniden üretil- miştir. Geçmişe ait motiflerin yahut eski metinlerin çağdaş olaylara aktarılarak dönüştürülmesi, ister istemez yeni bir içerik yaratacaktır. Yusuf Kıssasının da yüzyıllar içindeki aktarımına bakıldığında; geleneksel özellikleriyle geçmişin şimdide durağan bir yinelemesi olmaktan ziyade yeni bir bağlamda yenidenyazılarak yinelenen devingen bir nitelik taşıdığı görülmektedir. Dolaşımda olan değişmez özel- likleri kadar, içerik ve biçimde türsel-anlamsal-yapısal birtakım değişikliklere de uğradığı açıktır. Söz konusu dönüşümlerden bazılarını ana hatlarıyla ve belli başlı örnekler üzerinde göstermeyi amaçla- yan bu çalışmadaki yöntem, ilhamını Prof. Dr. Kubilay Aktulumun Nasreddin Hoca Hikâyelerini bir ana-metin olarak aldığı ve yapılan kimi dönüştürmeleri anlattığı makalesinden almıştır. Önce Yusuf Kıssasının kaynaklarından bahsedilmiş, ardından türsel yenidenbiçimlendirme başlığı altında kıssa- nın hem Doğuda, hem Batıda edebiyat ve diğer sanat dallarındaki örnekleri listelenmiş, en sonunda da Yusuf Kıssası üzerine yapılan kimi dönüştürmelerden söz edilmiştir. Bir anametin olarak Yusuf Kıssasının dönüşüm ve aktarım yoluyla yinelendiği veya yenidenyazıldığı metinlerin tespitinde ortaya çıkan malzemenin genişliği, incelemede birbiriyle bağlantılı birkaç yazıyı imlemektedir. Bu yazı, söz konusu o birkaç yazıya giriş mahiyetinde bir başlangıç olarak, Yusuf Kıssasının metinlerarası/gös- tergelerarası dönüşümlerinden bazılarını göstermeyi ve böylece bir anametin olarak taşıdığı değerler bütününü ifade etmeyi amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler

Abstract

ABSTRACT The story of Joseph is one of the universal themes that attracted scholarly attention not only in Yûsuf ü Züleyhâ masnavis of the classical Turkish literature but also in modern Turkish literature and many branches of arts. When western and oriental works on the topic are considered, the impact of the story stretches across a wide geography. The story permits repetitions transformation and rewriting, which in turn makes it a hypertexte in terms of intertextual relationships. The motives and themes of the story are its irreplaceable universals. The story as a referent has continuously been cited, repeated, and reproduced in literature, theatre, cinema, opera and many other disciplines of art. The conversion pattern is transferred to contemporary events of the past or the old text will create a new content. This study aims to outline some of the transformations on major examples. The methodology pursued in this article was inspired by Prof. Dr. Kubilay Aktulums article where he examined Nasreddin Hodjas stori- es as the hypertexte and depicted some transformations. Previously mentioned sources of stories, then the examples mentioned in the eastern and western art under the reformulation name and finally were talking about some conversion done on The Story of Joseph. The breadth of emergent materials while determining rewritting texts of the story of Joseph as a hypertexte is rich enough for several intercon- nected pieces of work. However, this article as an introduction endeavours to show some intertextual and intersemiotic transformations in the story of Joseph. Key Words