Dioksinler ve Sağlık Etkileri

Özet

Dioksinler ilk defa 1976 yılındaki Seveso Kazası’ndan sonra gündeme gelmiştir. Genel bir terim olup, kalıcı organik kirleticilerden biridir. Karbon, klor ve oksijen atomlarının bulunduğu iki benzen halkasından meydana gelmiştir. Toksik ve karsinojeniktir. En bilinen dioksin bileşiği 2,3,7,8-tetraklorodinezo-p-dioksin (TCDD) olup, en toksik olanıdır. Doğada uzun süre kalıp suda erimez fakat yağ dokusunda çözündüğü için insanda birikir. Yarı ömrü 7-8 yıl arasında değişir. İlgili kaynaklardan havaya karışan dioksin yağmurlarla bitki ve toprağa yayılarak besin zinciri ile hayvanlar ve insanlar tarafından alınır. Bu yol en önemli yol olmasına karşın, solunum sistemi ile de alınır. İnsanda biyolojik ve toksik etki gösterir. Bu etkiler tiroid fonksiyonları, üreme ve endokrin sistemde gözlenir. Non-Hodgkin lenfoma, akciğer kanseri ve yumuşak doku sarkomu gibi karsinojenik etkiler de gösterir. Korunmada, bu bileşiklerin yan ürünler şeklinde ortaya çıkmasının önlenmesi, ihraç ve ithalinin sınırlanması, ilgili sektörlerin düzenli olarak kontrolü ve toplumun farkındalığının arttırılması önemlidir. Ülkemizde Stockholm Sözleşmesi’ne göre “Ulusal Uygulama Planı” oluşturulmuş ve Tarım Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından bir eylem planı geliştirilmiştir.

Abstract

Dioxins have come to the agenda firstly in 1976 after the “Seveso Accident”. It is a general term and they are one of the persistent organic pollutants, and made of two rings of benzene with carbon, chlorine and oxygen atoms. They are toxic and carsinogenic. The mostly known compound is 2,3,7,8-tetraklorodinezo-p-dioksin (TCDD), which is the most toxic compound among dioxins. They stay in nature and do not dissolve in water, but they dissolve in adipose tissue, and accumulate in humans. Their half-life changes between 7 and 8 years. The emitted dioxins from the regarding sources, are transmitted to the ground and plants by rain, and they are taken by animals and humans via food chain. Although this route is the most frequent one, they are also taken by respiratory system. They show biologic-toxic effects in humans. These effects are seen in thyroid functions, reproductive and endocrinologic systems, and carsinogenic effects such as sarcomas of soft tissue, lung cancer and non-hodgkin lymphoma are observed. In prevention, the reduction of occurance of these substances as by-products; limitation of exportation and importation; periodic control of related sectors and increasing the awareness of the related population are important. In Turkey, according to the Stockholm Convention; there is a “National Application Plan” and an inventory developed by the Ministry of Food, Agriculture and Livestock.