Şârihin Manzum Tercümesi: Şem‘î’nin Terceme-i Kasîde-i Emâlî’si

Özet

569/1173 yılında Ûşî tarafından yazılan Kasîde-i Emâlî, yazıldığı dönemden günümüzekadar büyük bir ilgi görerek Arapça, Farsça ve Türkçe olmak üzere birçok tercümeve şerhe konu olmuştur. İslâm akaidinin temel konularını işleyen bu kasideninmütercimlerinden biri 16. asrın tanınmış şârihlerinden Şem‘î Şem‘ullâh’tır. Çalışmamızda72 bentten oluşan ve müzdevic murabba nazım şekliyle yazılan bu tercümenin öncelikletenkitli metni oluşturulmuş sonrasında ise biçim ve içeriğine dair bilgiler verilmiştir.Eserin öne çıkan özelliklerinden biri vezin ve kafiye konusunda ana metne sadık kalınmasıdır.Çünkü kasidenin Türkçe tercümelerinde bu iki unsurun muhafaza edildiği örneksayısı çok azdır. Tercüme usulü açısından Şem‘î (ö. 1602’den sonra), her bir beytin tercümesiiçin dört mısralık bir bend kullanmıştır. Yani tercümesini eserin aslına göre genişletmiştir.Eserde ilgi uyandıran durumlardan biri de tercümenin hatimesinde mütercimin,yaptığı işi hem “tercüme” hem de “şerh” olarak niteleyerek bu iki kavramı aynı anlamagelecek şekilde kullanmasıdır. Çalışmamızda bu nitelemenin temelinde yatan sebepleredeğinilerek gerekçeleri ortaya konmuştur.

Abstract

Kasîde-i Emâlî, written by Ûşî in 569/1173, have attracted notable interest to the presentday and been translated into and annotated in many languages including Arabic, Persianand Turkish. Şem‘î Şem‘ullâh, an acclaimed annotator of the 16th century, is amongthe translators of this eulogy, dealing with basic considerations of the Islamic catechism.The present study firstly provides a critical evaluation of this translation, which consistsof 72 quadrant and penned in a prosodic (aruz) versification called “müzdevic murabba”(i.e. rhyming four lines), and then offers some formal and contentual information. One ofthe prominent characteristics of this work, standing out among the Turkish translations ofthe eulogy with its peculiar features, is its loyalty to the source text’s metric and rhymingproperties. There are few Turkish translations of the eulogy having observed these twofeatures. It was found out that Şem‘î, as a translational style, chose to provide details inseveral couplets rather than preserve the couplets as they are. In other words, he translatedeach couplet in two couplets. One of the interesting features of the work is the factthat the translator refers to its practice as both a “translation” and an “annotation” in theepilogue, thusly uses these two terms as synonyms. Relatedly, this study reveals the factsconcerning this characterization by discussing the underlying reasons.