İlleti Tespit Etmenin Kesin ve Şüpheli Yolları

Özet

Usul-u fıkıh alimleri illet için o illete delalet edecek bir karinenin bulunmasını şart koştular. Bunu da Mesalikul İlle veya Turuk'ul İlle diye adlandırdılar. İllette delaletlerinin kuvvetlerinin farklılık gösterdiğini bildikleri halde kat’i ve zanni delaleti tek bir çatı altında toplayarak birinin diğerinin yerine kullanılacağını söyleyip neredeyse bu delaleti tek bir şekil olarak kabul ettiler. Bu iki delaletin araştırma ve öğrenim yollarının sanılanın aksine birbirlerinden farklı olduğunun daha uygun olduğu, bunları mesalik'ul illetül kat’iyye (kat’i illete delalet etme yolları) ve mesalik'ul illetül zanniye (zanni illete delalet etme yolları) şeklinde iki ayrı çeşit olarak farklı bir şekilde tertip olduğu görüşündeyim. Ayrıca bu taksim benim için daha doğru, usul-u fıkıh ilminin aslına daha münasip görünmektedir: ayrıca illet hakkında tam ve uygun bir tasavvur vermekte, illetin doğru bir şekilde tatbikinde bize yardımcı olmaktadır.