Eleştirel Okuma Becerilerinin Yaratıcı Okuma Sürecini Değerlendirme Becerileri Üzerindeki Etkisi

The Effect of Critical Reading Skills on the Evaluation Skills of the Creative Reading Process

Özet

Problem Durumu: Günümüz teknolojilerinin sunduğu sınırsız bilgi akışının yaşandığı çağımızda doğru bilgiye erişmek ve bunu etkin şekilde kullanabilmek için eleştirel okuma becerilerinin kazanılması vazgeçilmez bir zorunluluktur (Cheu-jey, 2016; Kuta, 2008). Alan yazındaki tanımlardan ve sınıflamalardan hareketle eleştirel okumanın, yaratıcı okumanın önemli bir basamağı olup yaratıcı okumayla iç içe olan bir okuma türü olduğu söylenebilir. Yaratıcı okuma sürecinde metinle yaşamın birleştirilmesinin yanı sıra orijinal düşünüş şekillerinin zihinsel düşünme süreçleriyle birleştirildiği karmaşık bir etkileşim söz konusudur. Bu süreçte kullanılan farklı teknikler öğrencilerin ilgilerini çekmekte, meraklarını arttırmakta ve hayal güçlerini daha çok kullanmalarına olanak tanımaktadır. Hayal gücünün aktive edilmesini sağlayan yaratıcı okuma süreci, yaratıcı düşünme becerisinin gelişimine de katkı sağlamaktadır. Bu beceri Türkçe Öğretimi Programı’nda öğrencilere kazandırılması amaçlanan temel becerilerden biri olmasının yanı sıra 21. yüzyıl yeterlilikleri içerisinde de en görkemli yerlerden birine sahiptir (Yurdakal, 2018). Yaratıcılığın bütün ihtişamıyla sergilendiği bu yüzyılda oldukça ön plana çıkmasının yanı sıra yaratıcılık ve okuma arasında pozitif ve çift yönlü bir ilişki de mevcuttur. Yaratıcılığı yüksek bireyler okuma sürecinde de daha başarılı olmakla birlikte okuma becerisi gelişmiş bireyler de daha yaratıcıdır (Harris & Sipay, 1990; Ritche vd., 2013). Yaratıcı okuma sürecinde okuma materyaline yaratıcı hayal gücü aracılığıyla şekil verilmekte ve anlamlandırılmaktadır (Ramsey, 1930). Böylelikle düş gücü harekete geçirilerek öğrencilerin metnin ötesine geçmesini sağlanmakta ayrıca bu tekniklerle yaratıcılıkları ve hayal güçleri de gelişmektedir (Wang, 2006). Öğrencilerin yaratıcı okuma sürecinde hayal güçlerini kullanmaları, sıra dışı fikirler üretmeleri derse yönelik tutum ve motivasyonlarını da arttırmaktadır (Morris, 1972). Yaratıcı okumanın temel özelliklerinden olan özgürlük ve sıra dışılıkla okuma eylemi, esnek bir süreçte gerçekleştirildiği için öğrencilerin eğlenerek öğrenmelerine katkı sağlamakta böylelikle öğrenme ve anlama becerileri de gelişmektedir (Wang, 2006). Yaratıcı okumanın sahip olduğu bu üstünlüklere rağmen Türkiye’de yaratıcı okumayla ilgili çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Bu araştırmalarda yaratıcı okuma uygulamalarının, yaratıcı okuma becerilerini (Aytan, 2014a; Turkel & Ünlücömert, 2013; Uzun, Bozkurt & Erdoğan, 2011; Yurdakal, 2018), okuduğunu anlamayı (Kasap, 2019) ve yaratıcı yazma becerilerini (Kasap, 2019; Susar Kırmızı & Kasap, 2017), yaratıcılığı (Hızır, 2014), okumaya yönelik tutuma etkisini (Yılmaz, 2009) geliştirmeye ilişkin etkileri incelenmiştir. Ayrıca yaratıcı okumaya dair geliştirilen ölçme araçlarının (Kasap ve Susar Kırmızı, 2017; Yurdakal & Susar Kırmızı, 2017) yanı sıra yaratıcı okumanın kuramsal boyutuna ilişkin de çeşitli araştırmalar mevcuttur (Aytan, 2014b; Aytan, 2014c; Çatuksöken, 2007; Ipsiroglu, 2000; Uzun, 2009). Yurt dışındaki çalışmalarda ise kuramsal bilgi verilen ve farklı düzeylerde yaratıcı okuma uygulamalarının etkililiğine dair çeşitli araştırmalar mevcuttur (Andresen ve Pawlak, 1976; Barrett, 2001; Dollins, 2016; Dunn, 1979; El-Hayek, 2016; Ericsson, 2013; Moorman ve Ram, 1994; Nardelli & Nardelli, 1955; Moorman & Ram, 1996; Ritchie vd., 2013; Tuzlukova, Eltayeb & Gilhooly, 2013; Wang, 2006).

Abstract

Purpose: To raise authentically creative individuals, it is compulsory to employ contemporary reading methods. Although critical reading, which is the main medium for accessing the right knowledge, is defined as a sub-category for creative reading in which high cognitive processes are involved, the connection between these has not been clearly put forward. This study aimed at examining the effect of critical reading skills of 5th grade learners on their evaluation skills of creative reading process, and the role of gender in this effect through structural equation modelling. Research Methods: The study was supported by relational screening model. The study group was formed by simple random sampling and composed of 265 5th grade learners. The data were collected through the Scale for the Evaluation of Creative Reading Process and the Critical Reading Scale. SPSS 23, AMOS 22.0, and structural equation modeling were utilized for data analysis. Maximum Likelihood method was selected in the estimation of parameters related to models which were formed for examining the effect of critical reading skills on the evaluation of creative reading process and the role of gender. To this end, fit indices (χ2/df, CFI, GFI, TLI, NFI, IFI, RMSEA, and SRMR) were used.Findings: The study demonstrated that all hypotheses models were valid; critical reading skills explained the evaluation skills of creative reading process by 57%, and that they had a direct and strong impact on the evaluation skills of the critical reading process. In the female-learner model, critical reading skills affected the evaluation skills by 43%, whereas the male-learner model explained this effect by 67%. In addition, both models bear a direct and strong impact.Implications for Research and Practice: The results of the study reveal that critical reading skill is a significant predictor for the evaluation of the creative reading process. It can be stated that the evaluation skills of the creative reading process may improve in conjunction with the development of critical reading skills.