İslâm Hukukuna Göre Boşanma Prosedürü ve Ahlakı

Özet

İslâm’da evlilik esas ve teşvik edilmiş bir başlangıç iken boşama istisna ve hoş karşılanmayan bir sonuç olarak kabul edilmiştir. Kur’ân’da en fazla ve ayrıntılı hüküm aile hukuku ile ilgilidir. İslâm hukukçuları ilgili ayet ve hadislerden hareketle evlenme ve boşanma hukukunu “nikah” ve “talâk” başlıkları altında düzenlemişlerdir. Konu ile ilgili bir kısım ayet ve hadislerde geçen ifadelerden hareketle söz konusu hukuki düzenlemelerin ahlaki yönlerini de dikkate almışlardır. İslâm birçok hükümde olduğu gibi kendisinden önce toplumda var olan hükümler konusunda bir takım tadilat yapmıştır. Evlenme ve boşanma konusu da bunlar arasındadır. Cahiliye döneminde yapılan evlenme ve boşanmalar, Hz. Peygamber’in risaleti ve Kur’ân’ın nüzulünden sonra yeni bir sisteme kavuşmuş ve insan onuruna yakışan hükümler getirilmiştir. Daha önce evlenilen kadınların sayısında ve boşama konusunda belli sınırlar olmadığı halde Kur’ân, her iki konuda da önemli sınırlamalar getirmiş ve zaman zaman bunları “hudûdullah/Allah’ın yasal sınırları” olarak tanımlamıştır. Evlenmeyi aile kurmak, huzur bulmak ve hısım olmak gibi gayelerle teşvik eden İslâm, boşanmayı hoş karşılamasa da şartlar gerektirdiğinde caiz görmüştür. Boşanan eşler ve aileleri arasında ilişkilerin bozulmaması, tarafların birbirini yıpratmaması ve husumet oluşmaması gibi sebeplerle de boşamayı bir prosedüre bağlamış, boşanma adap ve ahlakı getirmiştir. Bunun için hassas noktalara değinen Kur’ân, boşanan veya boşanacak eşlerin şiddete başvurmadan, birbirine zarar vermeden ve düşman olmadan medeni ve insana yaraşır şekilde ayrılmalarını önermiştir. Bu makalede boşanma prosedürü ve ahlakı konusu Kur’ân, sünnet ve fıkıh perspektifinden ele alınacaktır.

Abstract

Marriage is an essential in Islam and an encouraged beginning, while divorce is an exception and an unwelcome outcome. The most detailed provisions in the Qur'an are related to family law. Based on the relevant verses and hadiths, Islamic jurists have arranged the law of marriage and divorce under the headings of “nikah” and “talaq”. They also considered the moral aspects of the legal regulations, depending on the expressions in some verses and hadiths on the issue., Islam has modified some of the rulings that existed in the society before it. Marriage and divorce are among them. After the Prophet’s prophethood and the Qur’an’s revelation, the marriages and divorces in the period of ignorance gained a new system, and provisions befitting human dignity were introduced. Although there were no certain limits on the number of women who had been married before and on the issue of divorce, the Qur'an brought significant restrictions on both issues and sometimes expressed them with the concept of “hududullah/Allah’s legal limits.” Islam, which encourages marriage to establish a family, find peace and be kin, does not welcome divorce, but accept it permissible when necessary. In order not to create enmity between the divorced spouses and their families, Islam connects the divorce to a procedure, and brought divorce manners and morals. Touching on the sensitive points for this, the Qur’an recommends that the spouses should be divorced in a kind and humane manner without resorting to violence, harming each other, and being hostile. In this article, the issue of divorce procedure and morality will be discussed from the perspective of the Qur'an, sunnah, and fiqh.

Anahtar kelimeler: İslâm Hukuku, İslâm Aile Hukuku, Talâk, Nüşuz, Hakem, Boşanma Prosedürü