Kuseyr Platosu’nda polye sistemlerinin gelişimi

Özet

Uzunlukları birkaç kilometreden yüzlerce kilometreye kadar değişebilen, gelişiminde tektonizmanında etkili olduğu büyük kapalı karstik depresyonlar olan polyeler, Toros Dağları’nın baskın yerşekilleri arasındadır. Polyelerin gelişimi üzerinde sıkışma, gerilme ve makaslamaya dayalı tektonikyapılar belirleyici olmaktadır. Bu çalışmada Kıbrıs Yayı’nın doğu ucu ile Ölü Deniz ve Doğu AnadoluFay Sistemleri’nin birleşiminde yer alan Kuseyr Platosu üzerindeki polye sistemlerinin gelişimi açıklanmıştır.Aktif tektoniğin kontrolünde gelişen Kızılgöl ile Oğlakçı Polyesi yapısal polye, KarakösePolyesi ise yapısal-kenar polye karakterindedir. Polye tabanlarını sınırlayan faylar, deprem üretebilmekapasitesine sahip olup karstlaşmanın yönünü belirlemiştir. Antakya-Samandağ Grabeni’nidoğudan sınırlayan sol yanal atımlı faylanmalar zaman içerisinde karakter değiştirerek normal faylanmayadoğru bir geçiş göstermiştir. Bu da plato üzerindeki drenaj ağını parçalamıştır. Sonrasındaaskıda kalan eski akarsu ağları, karstlaşma sonucunda polye karakteri kazanmıştır. Polye gelişimiüzerinde etkili olan diğer önemli unsur ise platonun stratigrafik özelliklerdir. Platoyu oluşturan karstikformasyonların ofiyolitler üzerine uyumsuz bir şekilde oturması, taban suyunu yüzeye yakın tutarakkarstlaşmanın yanal yönde gelişmesine neden olmuştur. Polye kenarlarındaki çözünme artığıhumlar bu durumun kanıtıdır. Hidrolojik olarak yüzeysel drenaja kapalı olan polyelerin tabanındamevsimsel göller gelişmektedir.

Abstract

Poljes are large closed karst depressions that can vary from a few kilometers to hundreds ofkilometers in length and in which tectonism is also effective on its development, are among thedominant landforms of the Taurus Mountains. Tectonic structures related with compression,tension, and shear are effective on the development of poljes. In this study, the development ofpolje systems on the Kuseyr Plateau, which is located at the junction of the eastern end of theCyprus Arc, the Dead Sea, and Eastern Anatolian Fault Systems, is explained. The Kızılgöl andOğlakçı Polje have structural polje which developed under the control of active tectonics, on theother hand, Karaköse Polje has the character of structural-border polje. The faults limiting thebases of the polje have the capacity to produce earthquakes and have determined the directionof karstification. The left-lateral strike-slip faulting, which borders the Antakya-SamandağGraben from the east, has changed its character over time and showed a transition towardsnormal faulting. Therefore, the drainage network on the plateau has fragmented. Afterward, thepaleo river networks that remained hanging gained polje character as a result of karstification.Another important factor affecting the development of the polje is the stratigraphic featuresof the plateau. The unconformable overlying of the karstic formations forming the plateauon the ophiolites caused the karstification to develop in the lateral direction by keeping thegroundwater close to the surface. Dissolution residue hums at the edges of the polje are proofof this situation. Seasonal lakes develop at the bottom of the poljes, which are hydrologicallyclosed to surface drainage.