Dergiler / Türk Coğrafya Dergisi / 2022 / Sayı: 81
Tunceli iklim parametrelerine ait zaman serilerinin farklı istatistiksel analiz yöntemleriyle değerlendirilmesi
- Sayı
- 2022 · Sayı: 81
- Sayfa
- 7–22
- DOI
- —
Özet
Günümüz dünya toplumunun karşılaştığı en zorlu çevre sorunlarından biri olan iklim değişikliğinininsan ve doğal sistemler üzerindeki olumsuz etkileri giderek artmaktadır. İklim değişikliğinin etkilerinianlamak için iklim verilerindeki trendlerin geniş çapta araştırılması gerekmektedir. Bununlabirlikte, küresel ölçekte yapılan iklim gözlemlerinin yerel ve bölgesel ölçeklerde yapılan planlamalarakatkısı düşüktür. Bu nedenle iklim değişikliklerinin zararlı etkilerini en aza indirmeye yönelik stratejilerideğerlendirebilmek ve geliştirebilmek için lokal iklim analizlerinin yapılması gerekmektedir.Kentleşme oranının düşük olduğu Tunceli ilinde tarım ve hayvancılık özellikle de mera hayvancılığıyaygın ekonomik aktivite olarak öne çıkmaktadır. İklim değişimlerinden büyük ölçüde etkilenentarım ve hayvancılıkta uygulanabilir adaptasyon stratejileri geliştirebilmek için iklim parametrelerininözelliklerinin ve trendlerinin belirlenmesi gerekir. Bu çalışmanın amacı iklim değişikliğine karşıhassas bir sahada yer alan Tunceli meteoroloji istasyonuna ait iklim parametrelerinin uzun dönemtrend analiz sonuçlarını ve parametrelerin birbirleri ile olan ilişkilerini açıklamaktır. Çalışmada 15parametreye ait uzun dönem zaman serilerine 5 farklı istatistiksel analiz yöntemi uygulanmıştır.İlk olarak iklim parametrelerine ait zaman serilerinin homojen yapıda olup olmadığını sorgulamakve homojen olmayan veri setlerinde değişim noktasını tespit etmek için her bir zaman serisineBuishand homojenlik testi uygulanmıştır. İkinci olarak zaman serilerine, herhangi bir trend olupolmadığını saptamak için Mann-Kendall ve Yenilikçi Şen trend analiz yöntemleri uygulanmıştır.Mann-Kendall ve Yenilikçi Şen trend analiz yöntemlerinden elde edilen sonuçlar karşılaştırılarakparametrelerde tespit edilen trendin tutarlılığı test edilmiştir. Dördüncü olarak iklim parametrelerineait zaman serilerine regresyon analiz yöntemi uygulanmıştır. Regresyon analizi ile her bir zamanserisinde yıllık ortalama değişim ve uzun dönem değişim ortalamaları ile oranları tespit edilmiştir.Son olarak parametrelerin birbirleriyle olan ilişkileri korelasyon analizi yöntemiyle sorgulanmış veelde veriler ışığında ilişki şiddeti ve yönü açıklanmaya çalışılmıştır. Analizlerin ortak sonuçlarınagöre 1965-2020 yılları arasındaki dönemde, Tunceli’de maksimum sıcaklık, minimum sıcaklık, ortalamasıcaklık ve sisli gün sayısı değerlerinde artış; toplam yağış, yağışlı gün sayısı, maksimum nisbinem, ortalama rüzgar hızı ve kar yağışlı gün sayısı değerlerinde azalış şeklinde bir değişim tespitedilmiştir. Elde edilen analiz sonuçları, Tunceli’de yakın gelecekte ciddi kuraklık ve kuraklığın nedenolabileceği su yetersizliği sorunlarının yaşanabileceğini göstermektedir.
Abstract
One of the most challenging environmental problems facing the world society today is climatechange. The negative effects of climate change on human and natural systems are increasing. Tounderstand the effects of climate change, trends in climate data need to be studied extensively.However, the contribution of climate observations made on a global scale to planning madeat local and regional scales is low. Therefore, local climate analyzes are required to evaluateand develop strategies to minimize the harmful effects of climate change. In Tunceli, wherethe rate of urbanization is low, agriculture stands out as a widespread economic activity. Inorder to develop viable adaptation strategies in agriculture, which is greatly affected by climatechanges, the characteristics and trends of climate parameters must be determined. The aimof this study is to explain the long-term trend analysis results of the climate parameters of theTunceli meteorological station, which is located in an area sensitive to climate change, and therelations of the parameters with each other. In the study, 5 different statistical analysis methodswere applied to the long-term time series of 15 parameters. First of all, Buishand homogeneitytest was applied to each time series in order to question whether the time series of climateparameters are homogeneous and to determine the change point in non-homogeneous datasets. Secondly, Mann-Kendall and Şen’s innovative trend analysis methods were applied to thetime series to determine if there is any trend. The results obtained from the Mann-Kendall trendanalysis and Şen’s Innovative trend analysis method were compared and the consistency ofthe trend determined in the parameters was tested. Fourth, the regression analysis methodwas applied to the time series of climate parameters. With the regression analysis, the annualaverage change and long-term averages and rates were determined in each time series. Finally,the relations of the parameters with each other were questioned by the correlation analysismethod and the severity and direction of the relationship was tried to be explained in the lightof the available data. According to the common results of the analyzes, in the period between1965 and 2020, the increase in the maximum temperature, minimum temperature, averagetemperature and number of foggy days in Tunceli; A decrease in the values of total precipitation,number of rainy days, maximum relative humidity, average wind speed and number of dayswith snow was detected. The results of the analysis show that there may be serious droughtand water insufficiency problems that may be caused by drought in the near future in Tunceli.