Diyalektikten Tedrici İlerlemeye Gelişme Fikrinin Dönüşümü: Herbert Spencer'in Bilgi Anlayışı ve Evrim Düşüncesi

The Transformation of the Idea of Development from Dialectic to Gradual Progress: Herbert Spencer's Understanding of Knowledge and Evolutionary Thought

Özet

Genel olarak canlılar arasındaki benzerlikler, farklılıklar, ortak atadan gelme, genetik aktarım, doğal seçilim ve güçlü olanın hayatta kalması gibi ilke ve önermeler üzerine inşa olan evrim düşüncesi, her ne kadar zirve noktasına ondokuzuncu yüzyılda Darwin ile birlikte ulaşsa da, tarihsel olarak çok daha gerilere uzanmaktadır. Canlıların ya da sosyal yapıların basit olandan karmaşığa, belirli ilkeler doğrultusunda ve zamana yayılan bir biçimde değiştiği/evrildiği fikri düşünce tarihinin ilk dönemlerinden itibaren birçok düşünür tarafından ele alından bir konu olmuştur. Ancak tarih içerisinde, canlıların bir takım ilkeler doğrultusunda var oldukları ve varlıklarını sürdürdükleri düşüncesi, mevcut bilimsel verilerin sınırlılığından dolayı bilimsel bir açıklama niteliği kazanamamış, canlılar arasındaki benzerlik, akrabalık, çeşitlenme, doğal ayıklanma ya da en iyi olanın hayatta kalması gibi süreçler bilimsel bulgular ışığında tam olarak açıklanamamıştır. Bu çerçevede, modern anlamda evrimci düşüncenin bilimsel tarihi çok daha yenidir. Bu makale, modern anlamda evrimci düşüncenin ondozuncu yüzyıldaki en önemli temsilcilerinden olan Herbert Spencer’in İlk Prensipler adlı çalışmasında tartışmaya açtığı din ve bilim arasındaki sınırların yeniden inşa çabasını ve bu sınırlar çerçevesinde düşünür tarafından geliştirilen bilimsel bilgi ve evrim hakkındaki düşünceleri konu edinmektedir.

Abstract

Although the idea of evolution, which is generally built on principles and thesicles such as similarities, differences, descening from a common ancestor, genetic transmission, natural selection and the survival of the fittest among living beings reached its peak with Darwin in the nineteenth century, it has gone back much further historically. The idea that living beings or social structures change/evolve from the simple to the complex in line with certain principles and over time, has been an issue that has been dealt with by many thinkers since the first periods of the history of thought. However, throughout history, the idea that living beings existed and continued to exist in accordance with certain principles could not gain a scientific explanation qualification due to the limitations of existing scientific data, processes such as similarity, kinship, diversification, natural selection or survival of the fittest among living beings could not be fully explained in the light of scientific findings. Within this framework, the scientific history of evolutionist thought in the modern sense is much more recent. This article primarily deals with the efforts to reconstruct the boundaries between religion and science, which Herbert Spencer opened up for discussion in his work titled First Principles, and the thoughts on scientific knowledge and evolution developed by the thinker within these boundaries.

Anahtar kelimeler: Herbert Spencer, İlerleme, Evrim, Bilgi, En İyinin Hayatta Kalması