YENİ ÇAĞDA BİR TÜRK DEVLETİ: KAZAN HANLIĞI ÜZERİNE

Özet

XV. yüzyıl başlarında Altın Ordu Devleti dağıldıktan sonra bu topraklarda yer yer Türk hanlıkları kurulmuştur. Orta - İdil sahasında kurulmuş olan Kazan Hanlığı, bu hanlıklardan birisi olup, Türk-İslam devletidir. Bu hanlığın kurucusu, Çingizoğullarından Uluğ Muhammed Han’dır. Merkezileşmenin tamamlandığı Halil Han döneminde, Kazan Hanlığı’nda gruplaşmalar oluşmaya başlamıştır. Çar III. İvan, Tatar Hanlıkları arasındaki mücadelelerden istifade etmiş, aynı zamanda dağınık Rus Knezliklerini, Moskova etrafında toplayarak Milli Rus Devleti’ni kurmuştur. Çar III. İvan 1478 yılında Novgorod şehrini ve ona tabi Sibirya’ya kadar uzanan geniş sahayı, kendi topraklarına katmıştır. Bundan sonra güç dengesi, Rusların lehine değişmiştir. Kazan Hanlığı, Moskova tarafından tehdit edilmeye başlamış ve Kazan Hanlığı üzerinde Rus baskısı büsbütün artmıştır. Çar IV. İvan, Kazan Hanlığı’nı alabilmek için Kazan’dan 60 km yukarda Sviyajsk Kalesi’ni yaptırmış (1551) ve Kazan şehri her taraftan abluka altına alınmıştır. Rus istilası ile Bulgar Tatarlar’ı tarafından biriktirilmiş olan medeniyet değerleri, kitaplar, el yazmaları, sanat eserleri tahrip edilmiş, cami ve mescidler yıkılmıştır. Kazan Türkleri, Çirmişler ve Çuvaşlar, Ruslara karşı yer yer ayaklanmışlar fakat Kazan ilindeki ayaklanmalar kanlı bir şekilde bastırılmıştır. Kazan Hanlığı, Moskova kolonisi haline getirilmiştir. 1437’de Uluğ-Muhammed Han tarafından kurulan Kazan Hanlığı, 115 yıl sonra, Moskova Çarı IV. İvan, eliyle sona erdirilmiştir. Rus hükümdarları, işgal ettikleri Türk toprakları üzerindeki Türk ve Müslümanlara karşı çoğunlukla baskıcı ve yıkıcı bir politika izlemişlerdir. Karadeniz’in kuzeyindeki Türk topraklarını hakimiyeti altına alarak, başarılı bir şekilde islavlaştıran Ruslar, dünyanın en geniş topraklarına sahip bir devlet olmuştur. Bu çalışmada, XV. asırda, bugunkü Rus topraklarında hüküm süren Kazan Hanlığı’nın, siyasi tarihine kronolojik olarak kısa bir bakış yapılmış ve Rusların Slavlaştırma politikalarına değinilmiştir.

Abstract

After the Golden Horde State broke up in the beginning of the 15th century, Turkish khanates were established in these lands. Kazan Khanate established in the area of Medium Volga is one of these khanates and it is the Turkish-Islamic state. The founder of this khanate is Uluğ Muhammed Han from Chinggisid. During the Halil Han era, when centralization was completed, groupings began to form in Kazan Khanate. Wed III. Ivan benefited from the struggles between the Tatar Khanates, and also gathered the scattered Russian Knezliks around Moscow and established the National Russian State. In 1478, Wed III. Ivan, added the city of Novgorod and the wide area extending to Siberia, which is subject to it, to its territory. After that, the balance of power changed in favor of the Russians. The Kazan Khanate has been threatened by Moscow, and the Russian pressure on the Kazan Khanate has increased completely. Wed IV. Ivan built the Sviyajsk Castle (1551) 60 km above Kazan in order to take Kazan Khanate and the city of Kazan was blockaded from all sides. Civilization values, books, manuscripts, works of art accumulated by the Russian invasion and Bulgarian Tatars were destroyed, mosques and masjids were destroyed. Kazan Turks, Çırmışs and Chuvash rioted against the Russians in some places, but the riots in Kazan were suppressed in a bloody way. Kazan Khanate has been turned into a Moscow colony. Kazan Khanate founded by Uluğ-Muhammed Han in 1437, Kazan Khanete 115 years later, Moscow Wed IV. Ivan was terminated by his hand. Russian rulers mostly followed an oppressive and destructive policy against Turks and Muslims on the Turkish lands they occupied. Having successfully dominated the Turkish lands in the north of the Black Sea, the Russians successfully became a state with the largest lands in the world. In this study, In the 15th century, a chronological overview of the political history of Kazan Khanate, which prevails in the Russian territory today, was made and the Russian Slavisation policies were mentioned.