KUANŞİ İM PUSAR’DA ARDIŞIK CÜMLELERDE SÖZCÜKSEL BAĞDAŞIKLIK UNSURLARI

Özet

Eski Uygur Türkçesine çevrilmiş eserlerden biri olan Kuanşi İm Pusar, Burkan dininin kuzey mezhebi külliyatından Asîl Dinin Nilüfer Çiçeği Kitabı’nın 25. bölümüdür. Sanskritçe, Çince ve Eski Uygur Türkçesi versiyonları olan bu eserin Eski Uygur kopyalarının Moğol devrinden (XIII yy.) önce oluşturulduğu düşünülmektedir. Eserin metninde, tercümeden kaynaklı pek çok farklı birleşik cümle çeşidi ortaya çıkmıştır. Bunlar dönemin dil özelliklerini ve metin oluşturma metotlarını yansıtan önemli dil birimleridir. Bu yüzden, belge tarama yöntemi ile metnin cümle yapısı incelenmiş, ortaya çıkan sonuçlar arasından hareketle konu daraltılarak sadece ardışık cümlelerin sözcüksel bağdaşıklık unsurlarına odaklanılmıştır. Çalışmada bu unsurlar örneklerle gösterilmiştir. Bu çalışmada taranan metin Şinasi Tekin tarafindan yayinlanmiştir. Ardışık cümleler arasındaki anlam ilgisi kuran sözcükler, öncelikle sözcük türüne göre sınıflandırılmış, sonra da hangi anlam ilgisiyle önceki cümleye bağlandığı gösterilmiştir. Bunların sayıları oldukça fazladır. Kuanşi İm Pusar’daki bu zengin bağdaşıklık unsurları Eski Uygur Türkçesinin güçlü bir yazı diline sahip olduğunu göstermektedir.

Abstract

Kuanşi İm Pusar, which is the 25th chapter of the book “Asîl Dinin Nilüfer Çiçeği”, is a text based on the canon of scripture of a Burqan religion’s sect known to nothern branch in Old Uighur Turkish. This text, which has also Sanskrit, Chinese and Old Uighur Turkish versions, is supposed to have been written before the Mongol period (XIII century). In the text, many different types of compound sentences have emerged arising by the differences during the translation processes. These are important language units that reflect the language characteristics of the period and the methods of text creation. Therefore, the sentence structure of the text was examined by the document scanning method and the topic was narrowed down into the lexical coherence elements of consecutive sentences based on the results. The text scanned in this study was published by Şinasi Tekin. Words that establish meaning relation between consecutive sentences are first classified by word type, and then it is shown with which meaning relation it is connected to the preceding sentence. Their numbers are quite high. These rich coherence elements in Kuanşi İm Pusar show that Old Uighur Turkish has a strong written language.

Anahtar kelimeler: Kuanşi İm Pusar, Eski Uygur Türkçesi, Bağdaşıklık, Metindilbilim.