TÜRK VE TÜRK DÜNYASI DESTANLARINDA “AĞAÇ” ETRAFINDA ŞEKİLLENEN ANLAM OLGUSU

The Meaning Phenomenon Shaped Around the “Tree” in Turkish Epic and Turkish World Epic

Özet

Destanlar, oluştukları toplumların tarihi ve kültürel olarak bir nevi hafızası hüviyetindedirler. Bundan dolayı toplumların tarihi süreç içerisindeki serüvenlerinin yansımalarını destanlardan takip edebiliriz. Türk dünyasında en yaygın icra geleneğine sahip olan türlerden biri olan destanlarda toplum hayatının her aşamasına uygun olarak izler bulmak mümkündür. Toplumsal kabul ve retlerin, inanç dünyasına ait uygulamaların izdüşümleri destanlar aracılığıyla takip edilebilir. Destanlarda Türk kültür hayatına ait olarak karşılaşılan unsurlardan biri de ağaçtır. Özellikle Gök Tanrı/ Şamanizm inancına sahip olan topluluklarda yaratılış ve çoğalmayla da ilişkilendirilen ağaç birçok farklı yönüyle destanlarda kendisine yer bulmuştur. Bu çalışmada Türkiye Türkçesine aktarılmış Türk Dünyasına ait destanlarda yer alan ağaçla ilgili unsurlar kült ve somut gerçeklik etrafında kazandıkları anlam çerçevesinde tasnif edilerek değerlendirilecektir.

Abstract

Epics are a kind of memory of the societies in which they were formed in terms of history and culture. Therefore, we can follow the reflections of the adventures of societies in the historical process from epics. In epics, one of the genres with the most common performance tradition in the Turkish world, it is possible to find traces in accordance with every stage of social life. The projections of social acceptance and rejection and practices belonging to the world of belief can be followed through epics. One of the elements that belong to Turkish cultural life in epics is the tree. Especially in societies with the belief of Sky God / Shamanism, the tree, which is also associated with creation and reproduction, has found itself a place in epics in many different aspects. In this study, factors related to Turkey-located sagas of the trees transferred to Turkish Epic and Turkish World Epic will be assessed by classifying the frame and the concrete reality that they earn around the cult.