Dergiler / Türkoloji / 2020 / Sayı: 104
AZERBAYCAN TÜRKÇESİ SÖZLÜĞÜNDEKİ İKİLEMELER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
- Dergi
- Türkoloji
- Sayı
- 2020 · Sayı: 104
- Sayfa
- 32–44
- DOI
- —
Özet
Azerbaycan Türkçesi, Güneybatı Türkçesinin doğu sahası içinde yer alan ve bu saha içinde gelişen yazı dilinin adıdır. Oğuzcaya dayanarak 13. asırdan günümüze kadar kullanılan Güneybatı Türkçesi zamanla Osmanlı Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi olarak ikiye ayrılmıştır. Azerbaycan Türkçesi ise Doğu Oğuzcasını oluşturmaktadır. Dilimizin anlatım olanaklarını zenginleştiren, anlamı pekiştiren, anlatım gücünü artıran ikilemeler, aynı sözcüğün tekrar edilmesi veya anlamları birbirine yakın ya da zıt olan veya seslerin birbirine benzerliğiyle meydana gelen unsurlardır. Türk dilinin anlatım zenginliğini gösteren en önemli unsurlarından biri olan ikilemeler, hem Türkçenin en eski tarihi dönemlerinden itibaren görülmekte hem de bugün çağdaş Türk lehçelerinde sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışma, “Azerbaycan Dilinin İzahlı Lüğeti”ndeki ikilemelerin yapı ve anlam bakımından incelenmesini içermektedir. İkilemeler üzerine yapılan tanımlar, çalışmalar açıklanmış olup ikilemeler yapı ve anlam bakımından tasnif edilmeye çalışılmıştır. Tespit edilen ikilemelerin çok fazla olması sebebiyle ikilemelerden bazı örneklere yer verilip çalışma sayısal verilerle desteklenmiştir. Ayrıca çalışmanın sonuç kısmında bazı ikilemelere ait arkaik özellikler de vurgulanmıştır.
Abstract
Azerbaijani Turkish is the name of the written language that is located in the eastern part of Southwest Turkish and developed in this field. Based on Oghuz language, Southwest Turkish, which has been used from the 13th century until today, has been divided into Ottoman Turkish and Azerbaijani Turkish in time. Azerbaijani Turkish forms the Eastern Oghuz language. The duplications that enrich the expression possibilities of our language, reinforce the meaning, increase the expression power, are the elements that are formed by the repetition of the same word or whose meanings are close or opposite to each other or by the similarity of sounds. Reduplications, which are one of the most important elements of the Turkish language showing the richness of expression, have been seen since the earliest historical periods of Turkish and are frequently used in contemporary Turkish dialects today. This study includes the analysis of the duplications in the "Explanatory Dictionary of the Azerbaijani Language" in terms of structure and meaning. Definitions and studies on reduplications have been explained and they have been classified in terms of structure and meaning. Due to the high number of duplications detected, some examples of duplications were included and the study was supported with numerical data. In addition, the archaic features of some duplications are emphasized in the conclusion of the study.