OSMANLI İPEK ÜRETİCİLİĞİNİN İTHAL İPEK KARŞISINDAKİ DURUMU PROBLEMİ

Özet

Osmanlı ipekçiliği, İrandan yapılan ithalat ile başlamıştır. İran’ın Şirvan, Mazenderan gibi bölgelerinde üretilen kozalar genelde ham olarak getirilmekteydi. Bu hususta araştırılması gereken en önemli konu, ithal olarak getirilen, ipeğin yerel üretiminin ne zaman başladığı ve üretimin dönemlere göre değişen hacmidir. Bu durumun hiç sorgulanmamış olması ilginçtir. İpek, Osmanlı- Safevi ilişkilerinde stratejik bir emtia olarak kullanıldığı dönemler bilinmektedir. Bu durum İpekyolu güzergâhında 1650’lerden itibaren, derin sarsıntılara neden olmuştur. Siyasi olayların sebep olduğu bu iktisadi hercümerç karşısında, Osmanlı imalatçılarının gerekli önlemleri aldığı düşünülmelidir. Yürütülen araştırma iki aşamada ele alınmıştır. İlkin mevzunun problem olarak takdim edilmesinin nedenleri üzerinde durulmuştur. Ardından, önemli ipek üreticisi şehirlerden biri olan Amasya’ya odaklanılmıştır. Osmanlı arşiv belgelerinde, Amasya ipek üreticiliğine dair ilk bilgi, 1712 yılına ait bir arşiv vesikasında geçmektedir. Amasya, diğer ipek üreticisi şehirler için bir model hüviyetinde incelenmiştir. Şehre ait siciller, 1770-1880 yılları arası nisbeten anlamlı zaman periyotlarıyla incelenmiştir. Belirlenen sonuçlar, diğer dönemlerle kıyaslanmıştır. Yapılan bu çalışma 1700 yılları öncesi Amasya havalisi ipek üreticiliğine bir projeksiyon sunsa da, bu dönem henüz yeterli oranda berraklaşmamıştır. Ancak 1700 yılları sonrası büyük oranda ortaya çıkmıştır. 1750’li yıllardan itibaren ipekçiliğin yapıldığı dut bağlarının sayısının ve değerinin her geçen gün yükseldiği görülmektedir. Çalışmanın ikinci kısmında ise Amasya örneği üzerinden yola çıkarak Osmanlı kozacılığının, hacmi ile ilgili bir problem mahiyetini alan, durum ile ilgili bir kısım çözümleme ve varsayımlar geliştirilmiştir. Amasya ipekçiliği numunesinde nispi oranda saydamlaşan husus, ipek üreticisi şehirle üzerinede yoğunlaşılırsa Osmanlı ipekçiliğinin serencamı ortaya çıkacaktır.

Abstract

Ottoman silk production started with the import of silk made from Iran. The cocoons produced in Iran's areas such as Şirvan and Mazenderanwere generally brought to be raw. The most important issue to be examined in this regard is the starting time of the production of silk in the country and the volume of production. It is interesting not to be questioned. Ipek was used as a strategic commodity in the Ottoman- Safavid relations. This situation caused deep shocks on the Silk Road from the 1650s onwards. It should be considered that the Ottoman manufacturers took the necessary measures in the face of this economic shock caused by political events. The research is done in two stages. In the first stage, the reasons of this problem are explained. Then, we focused on Amasya, one of the most important silk producing cities. In the Ottoman archival documents, the first information proving Amasya silk production is given in an archive document dated 1712. Amasya has been studied as a model for other silk producing cities. The registers belonging to the city were examined in ten years periods between 1770-1880. The results were compared with other periods. The study conducted before the year of 1700 in the region of Amasya silk production, though a little has revealed. However, this period has not yet been sufficiently clarified. However, after 1700s, it became clear. It is seen that the number and value of mulberry vineyards, which were made from silk during the 1750s, have been increasing day by day. In the second part of the study, the estimation of the size of the Ottoman silk production was made by using the example of Amasya city. Because it has become a problem. Amasya silkiness in the case of the subject of being opened in other silk-producing cities in the case of the story of the Ottoman silkwashing will be revealed.