TÜRK SÖZLÜKÇÜLÜK GELENEĞİ AÇISINDAN OSMANLI DÖNEMİ SÖZLÜKLERİ VE ŞEMSEDDİN SÂMÎ’NİN KÂMÛS-I TÜRKÎ’Sİ

Özet

Bu yazıda, Tanzimat ve sonrasında yazılan sözlüklerin leksikografik prensipleri işlenmiştir. Tanzimat’tan sonra Arapça-Türkçe ve Farsça-Türkçe sözlükler yerine Türkçe açıklamalı sözlüklerin yazılması ihtiyacının nasıl doğduğu ve geliştiği kronolojik olarak işlenmiştir. Bununla birlikte Arap sözlükçülük geleneğinden Batı sözlükçülük geleneğine geçiş olan Şemseddin Samî’nin Kâmûs-ı Türkî’sinin Türk leksikografisindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Kâmûs-ı Türkî’yle Ş. Sâmî’nin Türk sözlükçülüğüne getirdiği yeniliklerin neler olduğu örnekleriyle ortaya konulmuştur. Türk sözlükçülüğünün geçirmiş olduğu evreler tespit edilmeye çalışılmış ve bugünkü Türkçe sözlüklerin temeli olan Kâmûs-ı Türkî’nin döneminde yazılan diğer Osmanlıca sözlüklerden ayrıldığı leksikografik prensipleri ayrıntılı olarak izah edilmiştir.

Abstract

In this article the principle of lexicography of dictionaries written in the period of Tanzimat administrative reforms period of Ottoman period and after that period has been evaluated. After the period of Tanzimat how the requirements for dictionaries written and explained in Turkish language were occured and developed instead of Arabic-Turkish and Persian-Turkish dictionaries, has been given chronologically. In addition to that identification and place of Şemseddin Samî’s Kâmûs-ı Türkî transition period from Arabic lexicography tradition towards Western lexicography tradition has been sought out. The examples of the new things and ideas brought by Kâmûs-ı Türkî and other Turkish dictionaries of of Şemseddin Samî has been given. The result is that the different stages of Turkish lexicography has been evaluated and the details of the principle different between Kâmûs-ı Türkî which is the base of today’s Turkish language and the other dictionaries written at the same time has been explained.

Anahtar kelimeler: Sözlük Bilimi, Türk Sözlük Bilimi, Türk Sözlükçülük Tarihi, Osmanlı Sözlükçülüğü, Kamus-ı Türkî, Tarihî Sözlükçülük, Ansiklopedik Sözlük, İki Dilli Sözlükler