ŞEMSÜDDİN MUHAMMED B. EŞREF ES-SEMERKANDÎ’DE NEFİS VE MARİFETULLAH

Özet

Şemsüddin Muhammed b. Eşref es-Semerkandî’nin İlmü’l-Afak vel’l-Enfüs adlı eseri mantık, felsefe, kelâm, astronomi, klimatoloji, zooloji, botanik, mineroloji, coğrafya, geometri, anatomi ve tasavvuf konularını içermektedir. Eser, âfâkta (dış âlemde) ve enfüste (insanın iç âleminde) var olan yaratılmışların yapısını hikmet ve sanat yönüyle gözler önüne koymayı hedef almaktadır. Müellif, eseri yazmaktaki amacını tam ve şüphesiz bir imana ulaşmak olarak izah etmektedir. Bu doğrultuda müellifin dikkat çektiği en önemli husus ruh ve beden yapısıyla insanın Allah’ın eşssiz ve hikmet dolu yaratışının bir alameti olduğu fikridir. Bu çalışmanın amacı Semerkandî’nin bu mevzudaki fikirlerine yer verdiği tek eseri olan İlmü’l-Afak vel’l-Enfüs çerçevesinde ruh ve nefis kavramlarını incelemektir. Ayrıca ruhun tanımı, ruhun bedenle ilişkisi, Kur'an'da ruh ve nefis kavramının içerdiği manalar, ruhun tezkiyesi ve riyazet ile terbiyesinin ilkeleri ele alınmıştır. Mesele daha ziyade kelam ve felsefe tarihi açısından Semerkandî’nin yaşadığı döneme ışık tutacak şekilde incelenmiştir. Bu çalışmayla felsefe ile meczedilmiş kelam döneminin Matüridi bir âliminin fikirleri izah edilerek alana bir katkı yapılmıştır. Sonuç olarak marifetullaha ulaşmanın ancak aklî melekeleri azami derecede kullanmak, Kur'anî bir terbiyeye sahip olmak ve nefsi arındırmakla mümkün olabileceği tespit edilmiştir. Semerkandî’ye göre birey, ruhen ve bedenen olgun bir şahsiyet haline gelerek marifetullahın sırrına ulaşabilmektedir.

Abstract

The work of Shams Al-din Muhammad ibn al-Ashraf Samarqandi called Ilmü'l-Afaq wahl-Anfus contains the subjects of logic, philosophy, theology, astronomy, climatology, zoology, botany, minerology, geography, geometry, anatomy and mysticism. The work is aimed at revealing the structure of the created creatures in the outer world (afaq) and in the inner world (anfus) of man in terms of wisdom and art. The author explains the purpose of writing the manuscript as a complete and undoubted faith. In this respect, the most important point that the author pays attention to is the idea that man is a mark of the uniquenessful and wise creation of God with soul and body structure. The aim of this study is to investigate the concepts of soul and exhilaration in the frame of Ilm al-Afaq wal- Anfus, which is the only work that Samarkanqi has included in his ideas. In addition, the definition of the soul, the relationship with the soul body, the Qur'an, the spirit and the concept of the nifty concept, the concept of the spirit, and the principles of ryazet and its dicipline were discussed. The issue has been investigated in terms of more widespread kalam and philosophical history, to illuminate the period in which Samarqandi lived. In this work a contribution was made to the field by explaining the ideas of a Maturidian scolar (alümina) of the period of philosophy enforced kalam. As a result, it has been found that it is possible to reach the sacrifice but to use the mental angels at the maximum level, to have a Qur'anic decency and to purify the soul. According to Samarqandi, the individual becomes a mature figure in ruin and body, reaching the mystery of Allah.