VAN GÖLÜ HAVZASINDA ARAP HÂKİMİYETİ

Özet

Van Gölü havzası ve çevresinde bulunan Malazgirt, Ahlat, Erciş, Adilcevaz, Bargiri, Erzen ve Amik gibi şehir ve kasabalarda Arapların hâkimiyetinin 638 yılından sonra yapılan fetih hareketleri ile başladığı kabul edilmektedir. Iyâd b. Ganm komutasındaki Müslüman fatihlerin 19 (638-639) ve 20 (639-640) yıllarında el-Cezîre ve İrmîniyye’ye doğru başlattıkları fetih hareketleri ile Van Gölü havzasına ayak bastıkları anlaşılmaktadır. Habîb b. Mesleme ve daha sonra ele geçirilen yerlerin muhafazası ve idaresi için tayin edilen komutan ve valiler ile birlikte Müslümanların İrmîniyye ve Van Gölü havzasındaki hâkimiyeti pekişmiştir. Van Gölü havzası Emevî ve Abbâsî idaresinde Benî Şeybân ve Benî Süleym gibi Kuzeyli Arapların (Kaysîler) göçüne sahne olmuştur. Söz konusu göçler Van Gölü havzası ve çevresinin idaresinde söz hakkı elde eden güçleri de belirlemiştir. Bundan dolayı Emevî ve Abbâsî yönetimleri boyunca Van Gölü havzasında Kuzeyli Arapların etkileri artmış ve dokuzuncu asırda Abbâsîlerin güçlerini kaybetmeye başlamalarıyla Malazgirt, Ahlat, Erciş, Erzen, Muradiye gibi şehirlerde bağımsız yerel emîrlikler ortaya çıkmıştır. Van Gölü havzasının siyasî yapısında önemli bir faktör olarak ortaya çıkan Arapların bu şehirlerdeki varlığı aralıklarla devam etmiştir. Bu durum bölgenin demografik ve siyasi yapısını da Arapların lehine değiştirmiştir. Söz konusu şehirlerdeki Arap hâkimiyeti onuncu asırda Hamdânîler, on birinci asırda da Bizans ve Selçuklu gibi güçlerin müdahalesi ile son bulmuştur.

Abstract

It is acknowledged that the domination of Arabs in cities and towns such as Manazkert, Khilat, Ardjish, Arcke, Berkri, Arzn, and Amwik in the Van Lake basin and surrounding areas began with the conquest movements made after 638. The conquest movements initiated in the date of 19 (638-639) and 20 (639-640) with Muslim conquerors under the command of Iyad b. Ghanm, towards al-Djazira and Armenia, so they have set foot in the Van Lake basin. The dominance of the Muslims in Armenia and Van Lake basin was reinforced with Habib b. Maslama and later commanders and governors appointed for maintaining and administration of the seized places. The Van Lake basin became the emigration area of the Northern Arabs (Kaysites) such as Banu Shayban and Banu Sulaym in the administration of the Umayyad and Abbasid. The migration also identified forces that have the right for the management of the Van Lake basin and its surroundings. Therefore, the effects of the northern Arabs increased in the Lake Van basin during the Umayyad and Abbasid administrations. When the Abbasid began to lose their power in the tenth centuries, some independent local emirates emerged in cities including Manazkert, Khilat, Ardjish, Erzen and Berkri. The presence of Arabs in these cities, which emerged as an important factor in the political structure of the Van Lake basin, continued at intervals. This situation changed the demographic and political structure of the region in favor of the Arabs. Arab domination in these cities ended in the tenth century with the intervention of Hamdanids and Byzantine and Seljuk forces in the eleventh century.