BİR BÖLGESEL DOMİNANT DİL OLARAK AMDO TİBET DİLİ

Özet

Amdo Tibetçe Qinghai-Gansu dil bandı içerisindeki en etkili dillerden biridir. Tibetçenin bir lehçesidir. Tibet dili Sino-Tibet dil ailesinin Tibet –Burman grubu içindedir. Tibetçenin üç büyük lehçesi vardır: Merkezî Tibet Dili (Lahasa Ü-tsan); Kham Tibet Dili (doğu Tibet); Amdo Tibet (kuzey-doğu Tibet). Oldukça geniş bir coğrafyada ana dili veya ikinci dil olarak konuşulur. Amdo Tibet Dili tarihî süreç içerisinde kullanılmış lingua franka olmuş dominant dillerden biridir. Bu dil, günümüzde Çin’in Sichuan eyaletinin Kuzey bölgesinde; Gansu eyaletinin güneyinde ve Qinghai eyaletinde konuşulur. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Çince bölgede kuvvetini arttırmıştır. Ancak Amdo Tibetçe, bölgedeki Bodik olmayan dillerin gramerinde, pek çok kategoride izler bırakmıştır. Wutun, Manghuer, Bonan Dili ve Salar dili bunlardan en önemlileridir. Perspektif kategori, sıfat öbekleri ve pasif çatının kurulumu bu dillerde Amdo Tibetçeden köklü şekilde etkilenmiştir. Amdo Tibet dili, Orta Çağ'dan beri bu bölgenin lingua frankalarından biri olmuştur, şöyle ki Tibet dili, Orta Çağ'da Tangut İmparatorluğunun resmi dillerinden biri idi. Bugün, Amdo Tibet, Çince ile birlikte Amdo bölgesindeki en etkili iki dilden biridir. Bu dil, yüzyıllar boyunca Qinghai- Gansu dilbandındaki diller için bir model dil olmuştur. Bu olgu, yakın zamana kadar devam etmiştir. Bu dil, bölgedeki replika dillerin oluşumunda aktif rol almıştır. Buna ek olarak şunu da söylemek gerekir ki bu dil Orta Çağ'da Altay dillerinden (özellikle Moğolcadan) yoğun şekilde etkilenmiştir.

Abstract

Amdo Tibetan is one of the most influential languages in the Qinghai-Gansu language band (Sprachbund). It is a dialect of Tibetan. Tibetan language is in the Tibetan-Burman group of the Sino-Tibetan language family. Tibetan has three major dialects: Central Tibetan Language (Lahasa Ü-tsan); Kham Tibetan Language (eastern Tibet); Amdo Tibet (north-east Tibet). It is spoken as a mother tongue or a second language in a wide geography. The Tibetan language is one of the dominant languages used in the historical process. This language is now in the northern part of China's Sichuan Province; It is spoken in the southern province of Gansu and in the Qinghai Province. Since the second half of the 20th century, the Chinese language has increased its power in the region. However, Amdo Tibetan, in the grammar of non- Bodik languages in the region, it has left traces in many categories. Wutun, Manghuer, Bonan and Salar are the most important ones. Perspective category, construction of adjective phrases and construction of passive voice were strongly influenced by the language of Amdo Tibet in these languages. Amdo Tibetan language has been one of the lingua franca of this region since the Middle Ages. The Tibetan language has been one of the official languages of the Tangut Empire in the Middle Age. The Today, Amdo Tibetan and Chinese language is one of the two most influential languages in Amdo region. This language has been the model language for the languages in the Qingaha-Gansu Spracbund over the centuries. This fact has continued until recently. He played an active role in the formation of replica languages in the region. In addition, it is necessary to say that this language thath this model language has been influenced from the Altaic languages (especially mongolian) effectively in the Middle Age.