Geleneksel Şerh Yönteminin Bir Uygulayıcısı Olarak Ziya Paşa

Özet

Şerh kelimesi sözlük anlamı itibariyle “açmak, ayırmak, bütünü parçalara bölmek ve açık anlatmak” gibi anlamlara gelmektedir. Edebiyat terimi olarak şerh, bir edebî eserin veya bir kitabın anlaşılmayan parçalarını kelime kelime açıp izah ederek içinde bulundurduğu bütün dil, anlam, sanat ve estetik özellikleriyle metnin anlaşılmasını sağlamak demektir. Şârih, okurun anlamakta güçlük çekeceğini düşündüğü metinleri ele alarak üzerine birtakım eklemeler yapar veya örnekler vererek konuyu izah etmeye çalışır. Ziya Paşa tarafından kaleme alınan Zafernâme’de de bu tür bir izahın varlığı görülmektedir. Zafernâme, kasîde, tahmîs ve şerh olmak üzere üç bölümden oluşan hiciv türünde bir eserdir. Eserin kasîde bölümü 66 beyitlik medhiye şeklinde, İzmit mutasarrıfı Fâzıl Paşa’nın ağzından Âlî Paşa için yazılmıştır. Daha sonra bu kasîde, Karantina kâtibi Hayri Efendi adında birinin ağzından tahmis edilmiş ve Zaptiye Nâzırı Hüsnü Paşa’nın ağzından yapılan tahmîsin şerhi ile de eser tamamlanmıştır. Bu çalışmada Ziya Paşa’nın kendi eserini açıklarken uyguladığı şerh yöntemi, bu yöntemin eserdeki hiciv boyutuna katkısı ile eserin şerh geleneğimizdeki yeri değerlendirilecektir.