Hakas Destanlarında Renklerle Yön Tayini ve Renk-Mekân İlişkisi

Özet

İnsanlığın canlı hafızası olarak kültür; toplumların kendine özgü yapıları güdümünde oluşan, şekillenen, değişen ve yaşayan bir sistemin yansıma-sıdır. Bu bağlam içerisine dahil edilebilecek edebiyat; evrensel ve milli değerlerin aktarım sürecine katkı sağlamak adına sözlü, yazılı ve görsel anlatım vasıtalarıyla oluşan bir bütünlük arz eder. Bu doğrultuda icra edilen sözlü edebi ürünlerden olan destan; toplum yaşantılarının, toplumların hayatı ve kozmosu algılama, anlamlandırma çabalarının bir yansıması olarak ortaya çıkmıştır. Tarihin oluşum basamaklarını ikmal eden Türk milleti, ortaya çıkardığı destanlarla kendi yaşam dinamiklerini ifade etmede engin bir kudrete sahiptir. Meydana getirilen destanlardaki bahsi edilen yaşam dinamiklerinin sistemsel dizgeye sahip olması, arkaik zeminden bu yana teşekkül eden yaşantı normlarının tutarlılığı ile ilintilidir. Türk topluluklarından Hakaslar, oluşturdukları destanlarla Türk kültür anlayışını ve yaşayış biçimlerini yüksek bir edebi bilinçle aktarmış; destanların tahayyül dünyasını, Türk mitolojik söylemlerine paralel şekilde inşa etmiştir. Bu çalışmada örneklem olarak seçilen Hakas destanlarındaki yer ve yön tayinlerinde kullanılan renklerin sistemsel bir bütünlüğe sahip olup olmadığı araştırılmış, destanlarda renklerle tayin edilen yerlerin coğrafi unsur özellikleri, bu yerlerdeki sosyal yaşamın şekilleniş biçimleri ve bu yerlerde yaşayan halkın idaresinden sorumlu kahramanların kişi analizleri saptanmaya çalışılmıştır.