DİN-DEVLET İLİŞKİLERİ AÇISINDAN MENZİL CEMAATİ ÖRNEĞİ

Özet

Osmanlı Devleti’nden günümüz Türkiye’sine kadar hemen hemen her dönemde siyasi iktidarlar ile dini gruplar arasında karşılıklı çıkarlar doğrultusunda bir etkileşim süregelmiştir. Bazı dönemlerde dini gruplar siyasi otoriteyi etkilerken bazı dönemlerde de siyasi iktidarlar dini grupları kendi menfaatleri doğrultusunda etkilemiştir. Osmanlı döneminde dini gruplar, siyasal ve toplumsal sistemde kendilerine yer bulamışken modern Türkiye’nin laik temelde inşa edilmesi dini grupları kontrol dışı bırakmıtır. Yasal statülerü ortadan kaldırılan cemaatler büyük baskılara mazur kalsalar bile günümüze kadar varlıklarını sürdürmeyi başarmışlardır. Bu çalışmanın odak noktası ise Nakşibendi tarikatının Türkiye’deki kollarından biri olan Menzil Cemaati’ni dindevlet ilişkisi açısından incelemektir. Dini grupların resmi bir statüsü olmadığından devletle veya siyasi iktidarla olan ilşkilerini somut bir şeklide ortaya koymak zordur. Bu yüzden bu çalışmada, Menzil cemaati ve siyasi iktidar mensuplarının fikirlerine başvurmak yerine Menzil cemaati’nin merkezi olarak bilinen Mezil (Durak) köyünün çevre köylerle karşılaştırılması yapılmıştır. Bu vesileyle Menzil ve çevre köylerin alt-yapı profilleri çıkarılmış ve akabinde ortaya çıkan farklar üç açıdan tartışılmıştır. Bunlar sırasıyla devletin vatandaşlarına hizmet götürme sorumluluğu, siyasi partilerin dini cemaatleri oy potansiyeli olarak görüp ayrıcalık tanıması ve cemaatlerin kendi mensuplarına dayanarak siyasi iktidarlardan talepte bulunmalarıdır. Profil çıkarımı sonası ortaya çıkan farkların aşırı derece fazla olması bu çalışmanın önemini daha da arttırmaktadır. Aynı zamanda yakın geçmişte yaşanan FETÖ darbe girişimi de devlet ile dini gruplar arasındaki ilişkinin ne kadar elzem olduğunu gözler önüne sermiştir.

Abstract

From the Ottoman Empire to present, there has been an interaction between political powers and religious groups in almost every period in the direction of mutual interests. In some periods religious groups affected the political authority, but in some periods political powers affected the religious groups in their own interests. Due to the fact that modern Turkey was established on the laicist understaning, religious groups were taken out of control while, in the Ottoman era, they did have their own legitimate place in political and social systems. Lossing their legitimate position in modern Turkey, they had to exposed massive political pressure but still have been able to survive. The focus of this study is to examine the state-religion relations through the case of Menzil Cemaati, one of the branches Naqhsi religious cult in Turkey. For not having legal status, it is quite difficult to analyse the relations between state and religious orders. In this regard, rather than going for ideas of members of ruling parties and this religious order, a comparision between Menzil (Durak) village and surrounding villages in terms of infrastructure is applied. To do so, village profiles are being made and then revealed differences are discused from three altarnative approaches. These are the responsibility of state to bring basic services to its citizens, previliging religious order by ruling political party as seen electorate potencial, demanding for favours by religious groups because of their electorate potencial, respectively. After making profiles of the Mezil village and surrounding villages, severe differences between them indicate significance of this study. Failed coup attempt by the FETÖ, which was once a religious order, also shows importance of anylsing the relations between states and religious orders.