URFA’DA BİLİNMEYEN BİR YAPI; AĞIZ HANI

Özet

Ağız Hanı, Urfa’nın kuzeyinde ve eski şehir merkezine yaklaşık 35 km. uzaklıktadır. Yapının inşa, bani ve tarih kitabesi bulunmamaktadır. Bu nedenle de yapının ne zaman ve kim tarafından inşa edildiği bilinmemektedir. Ağız Hanı, kuzeydoğu-güneybatı istikametinde enine dikdörtgen şeklindedir. Enine dikdörtgen şeklindeki yapı, ortadaki kısım ile her iki yanındaki bölümden oluşmaktadır. Günümüzde metruk durumda bulunan yapının, orta kısmı ile güneybatı cephesi, yıkılmış durumdadır. Yapının diğer cepheleri, yaklaşık tavan yüksekliğine kadar, toprakla dolmuş-kapanmış durumdadır. Han-kervansaraylar teker teker yapılmış olsalar da, özellikle ana yollar-güzergâhlar üzerinde birbirlerini tamamlayan silsile-zincir halindeki yapılardır. Han-kervansaraylar inşa ettirme, Anadolu da bilhassa Selçuklu Sultanları tarafından ticaretin gelişmesini sağlamak için bir devlet politikası olarak yapıldığı bilinmektedir. Ancak özellikle Anadolu’da han-kervansaray yaptırma ihtiyacı, Selçuklu öncesinde ve sonrasında da devam etmiş olmalıdır. Bu nedenlerle Anadolu’da, ticaret ve seyahat yolları üzerinde, her dönem han-kervansaraylar inşa ettirilmiş olmalıdır. Bilindiği üzere günümüzdeki modern ulaşım araçları kullanılmaya başlanana kadar, Anadolu’da her dönemde uluslararası ticaretin ve ulaşımın en önemli ögeleri han-kervansaray yapılarıdır. Kadim bir şehir olan Urfa’nın, tarihte ticaret yolları üzerinde bulunduğunun en önemli delili de (bir kısmı günümüze ulaşamasa da) bu han-kervansaray yapılarıdır. Ağız Hanı, günümüze kadar her hangi bir şekilde tespit edilmemiş ve yayınlanmamıştır. Bu çalışmada Ağız Hanı, mimari olarak incelenerek, tarihçesi, dönemi, özgün durumu tartışılarak, diğer han-kervansaray yapıları ile olan ilişkisi irdelenerek, yapının mimarlık tarihi açısından değerlendirilmesi yapılarak, bilim dünyasına tanıtılacaktır.

Abstract

Aghiz Khan is located at about 35 km north of Urfa and of the old city centre. There is no information on who had commissioned the building or a construction and date inscription plate on it. For this reason, it is not known when and by whom the structure was built. Aghiz Khan is a rectangular building in the northeast-southwest direction. The structure in the shape of a transverse rectangle consists of a middle part and two sections on both sides. Nowadays, the middle part and the southwest side of the building, which is in a state of dereliction, are in ruins. The other pavilions of the building are filled with the earth to the approximate ceiling height. Although they stand as a single structure, the lodgingscaravanserais ultimately form a range of structures that complement each other especially along major roads-routes. It is a known fact that especially Seljuk Sultans constructed lodgings-caravanserais along trade routes in Anatolia as state policy in order to improve trade. However, the need to construct lodgings-caravanserais especially in Anatolia should extend long before the reign of Seljuk. Therefore, lodgings-caravanserais should have been constructed along the trade and travel roytes in Anatolia. As it is known, the most important points of international trade and transportation in every period in Anatolia are caravansary buildings until today's modern transportation vehicles are used. These khan and caravansary structures (although some of them did not reach to daylight) are the most important piece of evidence that we have of Urfa, which is an urban city, was on the trade routes in history. Aghiz Khan was neither detected nor published in any form until today. In this study, it is aimed to be introduced to the world of science by analysing the history, its construction period, the original state and discussing its relation with other inn-caravanserai structures by evaluating the structure in terms of architectural history.