TÜRK EDEBİYATINDA ‘MANZUM TİYATRO’ FORMUNUN DOĞUŞU

Özet

Manzum Tiyatro, ‘dramatik şiir’in (dramatic poetry) tiyatro türüyle birleşiminden doğmuştur. Bu formu tanımlamak üzere, manzum tiyatro (verse drama), dramatik nazım (dramatic verse) ve tiyatro şiiri kavramları da kullanılmaktadır. Dramatik nazmın başlıca görevi anlaşılır olmak ve hikâyeyi ileriye taşımaktır. Dramatik nazmın, bu özellikleri barındırmanın yanında şiir sanatının karakterini oluşturan ışıltılı ve yoğun bir anlama ulaşarak dramatik şiir seviyesine yükselmesi yazarın başarısını belirleyen önemli bir gelişmedir. Tiyatro zaten şiirle beraber doğmuştur. Müzikli ve şiirli tiyatroya her dönemde ilgi gösterilmesi, tiyatro sanatının, koparıldığı kayayı bütünüyle unutmamış olduğunu gösterir. Türk Edebiyatının ilk manzum tiyatro eserleri Batılı etkilerle yazılmakla birlikte Türk Edebiyatı geleneğinin ürünleri olan Geleneksel Türk Tiyatrosu, Destanlar, Türk Halk Hikâyeleri ve Mesnevîlerden de izler taşırlar. Bu eserler Türk Edebiyatında manzum tiyatro formunun bilinçaltını oluştururlar. Manzum tiyatronun şekle ait özelliklerini karşılamak üzere Türk Edebiyatında mesnevî formu hazır beklemektedir. Eserlerin içeriğini oluşturacak trajik duygu ise Doğu felsefesinin sanat eserleri vasıtasıyla geliştirdiği kendine has bir yapı taşımaktadır. Türk Edebiyatında Següzeşt-i Pervîz (1866) ile doğan bu formun sağlıklı bir şekilde gelişebilmesi için (tabiilik, akıcılık, esneklik, dramatik yürüyüşe ayak uydurabilme) Tanzimat yıllarından başlayarak yazarların bilinçli arayışların varlığını görürüz. İlk eserler, ait oldukları formun doğuş noktasında gelenekten veya dışarıdan gelen tesirleri ele veren şüphesiz en saf ve dürüst örneklerdir. Batı edebiyatının manzum tiyatroyu bırakarak mensur tiyatroya yönelmiş olduğu bir dönemde Türk Edebiyatında uyanan manzum tiyatro yazma hevesi bu forma bütünüyle sadık çok parlak eserler ortaya koyamamıştır. Bununla beraber, dramatik şiir alanında uygulanan yenilikler lirik şiire de yol göstermiş ve manzum tiyatro yazma çabası Türk nazmının gelişmesi adına önemli fikrî tartışmalara zemin hazırlamıştır.