MEKAN ÜZERİNDE MÜCADELE: EGEMEN(LERİN) TİYATRO YAPILARINA KARŞI BOŞ UZAMDA DİRENME VE EZİLENLERİN BELLEĞİ OLARAK TEATRAL “ALAN DIŞI”NIN İNŞASI

Özet

Mekan nötr bir mevcudiyet değildir; tersine, içinde üretildiği toplumun bir parçası olarak sınıf ve toplumsal cinsiyet gibi tahakküm ve direnişe ait vektörlerinin izlerini içinde taşıyan kültürel ve ideolojik bir inşadır. Tiyatro yapıları da tıpkı diğer mekanlar gibi egemenle madunun mücadelesinin kaydedildiği bir metin olarak okunmaya uygundur. Çağlar boyunca teatral olanı mekan üzerinden takip ettiğimizde; egemenin giderek sınırlarını daralttığı mekanlar inşa ederken, madunun ise sınırlara karşı da direnerek, teatral etkinlikleri işgal ettiği boş alanları geçici olarak teatralleştirerek ve otonomlaştırarak somut olmayan mekanlar oluşturduğu göze çarpar. Diegesis boş alanın geçici merkez haline gelmesi için gerekli unsurlardan biri olurken, bir diğeri diegetik olanın yedeğinde taşıdığı alan-dışıdır. Bu iki özelliğin bir aradalığı egemen teatral alanlara karşı direnen, otononom ve geçici teatral alanlar inşa etmenin ön koşuludur. Madunun kültürünün bir parçası olan popüler halk tiyatrolarının genlerinde taşıdığı bu özellik, aynı zamanda madunun otorite karşıtı direnişçi öğeleri kolektif belleğine yazmak/kaydetmek için de kullandığı bir yöntemdir.