İNANÇ SİSTEMİ TEMELİNDE GAGAUZLAR’DA ÖLÜM VE CENAZE

Özet

Kişisel gelişimin hangi noktasında olunursa olunsun ölüm olgusu, insanın, bireysel olarak başa çıkmakta en çok zorlandığı gerçekliktir. Bu noktada insan; toplumsallığa ve toplumsallığın oluşmasında en önemli etkenlerden olan inanç unsurlarına her zamankinden fazla ihtiyaç duyar. Toplumlar, bütünlükçü bir anlam ilişkisi çerçevesinde bir araya getirdiği inanışlar aracılığıyla ölüm olgusuna dair ortak bir kavrayış meydana getirir. Böylece birey, ait hissettiği topluluğun desteğiyle ölüm korkusunun üstesinden gelmeye çalışır. Cenaze törenleri ise bir toplumun ölüm olgusuna ilişkin yarattığı kavrayışa temel olan bileşenleri somut göstergelere dönüştürür. Bir toplumun cenaze kültürünü izleyerek onu meydana getiren inanışları ve kaynaklarını tespit edebilme şansı buluruz. Gagauz toplumunda ölüm olgusunun anlamı, tek bir inanç sisteminden beslenmez. Ölüme yüklenen anlamın bileşenlerinde; Hristiyanlık inancı kadar Şaman kültürü ve İslam diniyle ortaklaşan kodlar tespit etmek mümkündür. Elbette ki inanç sistemleri açısından da ölüm olgusu bağlamında ortaklaşılan noktalar mevcuttur. Ancak Gagauz kültürü açısından ölümün anlamının, daha çok tarihsel bir deneyimin ürünü olarak şekillendiği söylenebilir. Bu deneyim içerisinde dinamik bir toplumsal etkileşim sürecinin etkisi büyüktür. Bu çalışmada, kökleri Orta Asya’ya dayanan, Anadolu Selçukluları’yla tarihsel bir geçmişi olan ancak Hristiyan Balkan kültürü içinde gelişen bir topluluk olarak Gagauzlar’ın, ölüm ve cenaze kültürü incelenmiştir. Yöntem olarak literatür taramasının yanı sıra Gagauz Özerk Yeri’nde yaşayan 7 kadınla yapılan görüşmelerin kayıtlarından faydalanılmıştır.

Abstract

Regardless of at which stage of personal development, the fact of death is the reality in which man is most challenged to cope individually. At this point, humankind needs more than ever the elements of faith, which are the most important factors in the formation of sociality and sociality. Communities bring together a common understanding of the phenomenon of death through the beliefs that they bring together in a holistic sense of meaning. Thus, the individual tries to overcome the fear of death by the support of the community he belongs to. Funeral ceremonies turn the components that are the basis of the understanding of death into concrete indicators. We have a chance to determine the beliefs and resources of a society by following the funeral culture. The meaning of the phenomenon of death in the Gagauz community is not fed by a single belief system. In the components of meaning loaded to death; It is possible to identify codes that are in common with the Shaman culture and Islamic religion as well as Christian faith. There are, of course, common points of belief systems in the context of the phenomenon of death. However, for the Gagauz culture, it can be said that the meaning of death is shaped as the product of a historical experience. In this experience, a dynamic social interaction process has a great impact. In this study, the death and funeral culture of the Gagauz people, whose roots are based on Central Asia and have a historical background with the Anatolian Seljuks, but developed within the Christian Balkan culture, have been studied. In addition to the literature review, the records of interviews with 7 women living in Gagauz Autonomous Region were used.