NEWMARK’IN ÇEVİRİ YÖNTEM VE STRATEJİLERİ BAĞLAMINDA TENEKE ROMANININ ARAPÇA ÇEVİRİLERİNDE YEREL KÜLTÜR UNSURLARININ AKTARIMI ÜZERİNE BİR İNCELEME

A STUDY ON THE TREATMENT OF CULTURE-SPECIFIC ITEMS IN THE ARABIC TRANSLATIONS OF THE NOVEL TENEKE IN THE CONTEXT OF NEWMARK'S TRANSLATION METHODS AND STRATEGIES

Özet

Türk edebiyatında Anadolu’daki yerel kültürü en iyi yansıtan eserlerden biri olan Yaşar Kemal’in Teneke romanı içerdiği yöresel sözcük ve ifadeler ile ağız özellikleri ve aksanlı konuşmalar nedeniyle yerel kültür ögelerinin başka bir dile çevirisinde karşılaşılan zorlukları göstermesi açısından önemli bir örnek olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada Teneke romanının Arapçaya yapılan iki farklı çevirisi, ünlü çeviribilimci Peter Newmark’ın ortaya koyduğu çeviri stratejileri bağlamında incelenmiş ve çevirmenlerin yerel kültür unsurlarını aktarırken tercih ettikleri stratejiler değerlendirilmiştir. Her iki çevirinin de ana yapısını edebi dilin, yani standart Arapçanın oluşturmasına rağmen, çevirmenlerin Türkçeye özgü yerel kültür ögelerini aktarırken farklı eşdeğerlikleri tercih etmesi, hatta zaman zaman kendi yörelerine özgü kültür ögelerini kullanması dikkat çekicidir. Biri Mısırlı, diğeri Suriyeli olan çevirmenler, Türkiye’ye özgü yerel kültür ögelerinin daha iyi anlaşılması amacıyla zaman zaman kendi doğup büyüdükleri çevreye ait ögeleri kullanmaktan kaçınmadıkları görülmektedir. Çevirmenlerin çeviride kullandıkları çözüm ve strateji tercihlerinde, kendi yerel kültür çevrelerinin etkisini ortaya koyması açısından bu çalışma önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Newmark’ın yerel kültür ögeleri sınıflandırılmasına göre tasnif edilen örnekler yapı bakımından önce a) Sözcük ve Sözcük Öbekleri, b) Kalıp İfade ve Deyimler, c) Türkçenin Ağız Unsurları şeklinde üç başlık altında toplanmıştır. Sonra da her çevirmenin bu ögeleri Arapçaya çevirirken tercih ettiği strateji ele alınmıştır. Son olarak da çevirmenlerin başvurduğu stratejilerin sıklığı değerlendirilmiştir. Bu bağlamda her çevirmenin Newmark’ın çeviri stratejileri arasında en çok kültürel eşdeğerlik, işlevsel eşdeğerlik ve eş anlamlılık stratejilerini tercih ettiği görülmektedir.

Abstract

Yaşar Kemal's novel Teneke (Tin), which is one of the best works reflecting the local culture in Anatolia in Turkish literature, is an important example in terms of the difficulties encountered in translating local cultural elements into another language, due to the local words and expressions it contains, its dialect features and accented speeches. In this study, two different translations of Teneke into Arabic were examined in the context of the translation strategies put forward by the renowned professor of translation Peter Newmark and the strategies that translators preferred in conveying local cultural elements were evaluated. Although the main structure of both translations is the literary language, that is, standard Arabic, it is noteworthy that translators preferred different equivalents when transferring local cultural elements specific to Turkish, and sometimes used cultural elements specific to their own regions. Translators, one Egyptian, the other Syrian, didn’t avoid using the elements of the environment in which they were born for the purpose of better understanding of local cultural elements unique to Turkey from time to time. This study is important in terms of revealing the impact of their local cultural environment in the choice of solutions and strategies used by translators in translation. In this study, the samples classified according to Newmark 's local cultural elements were classified under three headings: a) Words and Compound Words, b) Phrases and Idioms, c) Dialectic Elements of Turkish. Then, each translator's preferred strategy in translating these elements into Arabic is discussed. Finally, the frequency of strategies used by translators was evaluated. In this context, it is seen that each translator preferred cultural equivalence, functional equivalence and synonymy strategies among Newmark's translation strategies.