DİVAN ŞAİRİNİN ZİHİN DÜNYASINDA KOMŞULUK BİÇİMLERİ

Özet

Türk-İslam geleneği içinde Osmanlı toplumunda yaşayan divan şairinin zihin dünyasıyaşadığı toplumdaki pek çok gelenekten, âdetten, sosyal ilişki biçimlerinden, sohbet ettiği,arkadaşlık kurduğu insanlardan, bu insanlarla arasında oluşan yakın ilişkiden etkilenmiş vebu durum klasik Türk şiirine yansımıştır. Sosyal bir varlık olan insan hayatını devamettirebilmek için gerek psikolojik gerekse maddî ihtiyaçlarını karşılama anlamında insanilişkisine ihtiyaç duymuştur. İnsanoğlunun dünya hayatında kurduğu en yakın ilişkibiçimlerinden biri de komşuluktur. Aynı mahalle içinde birbirine yakın evlerde oturaninsanlar arasında gelişen ilişki biçimi komşuluğu ifade etmektedir. Türk, İslam ve Osmanlıkültüründe de komşuluk önemli bir değere sahiptir. Divan şairinin içine doğup yetiştiğiOsmanlı toplumunda komşuluk, toplumun kıymet verdiği, belirli kurallara bağladığı,kanunlarla haklarını koruduğu bir sosyal ilişki şeklidir. Dolayısıyla divan şairi için dekomşuluk kavramı, önemli bir değere sahiptir. Divan şairinin zihin dünyasında komşuluk,sosyal ve yakın bir ilişki biçimini ifade etmekle beraber, yalnızca bir sosyal ilişkinin deötesinde bir ayrıcalık, bir yakınlık yani bir mertebenin ifadesi olarak şiirlere yansımıştır.Divan şairi insanın insanla olan yakınlığı için bu kavramı kullanabildiği gibi bir duyguya, birsemte yakınlık için dahi komşuluk kavramını şiirlerinde kullanabilmiştir. Bu çalışmadadivan şairinin zihin dünyasında komşuluk kavramı içinde kullandığı on dört farklı biçim,taranan çeşitli divanlardan elde edilen örnek beyitler eşliğinde açıklanmaya çalışılmıştır.Bu çalışmayla klasik Türk şiiri metinlerini kaleme alan divan şairinin zihin dünyasınınyaşadığı sosyal çevreden, kültürden, gelenekten ve inançtan etkilendiği bir kez daha ortayakonulması amaçlanmıştır