TRAVMA SÖYLEMİNDE ÇOK İŞLEVLİ BİR SÖZ EYLEMİ OLARAK SESSİZLİK: ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ

Özet

Bu çalışmada örnek olay incelemesi olarak biri travmayı yaşayan kişinin doğrudan olan, diğeri üçüncü bir kişinin travması hakkında konuşan üç kişinin konuşmasından bir parça olan iki travma anlatısında sessizliğin pragmatik işlevleri incelenmiştir. Yapılan bağlam analitik inceleme incelenen verideki 376 sessizlik göstergesine dayanmakta ve Jakobson’un (1971) Dilin İletişimsel İşlevleri’ni ve ‘Bağıntı (Relevance) Kuramı’nı temel alarak belirtisellik (markedness) kavramını pragmatik açıdan inceler. Ayrıca, sessizliğin ‘eyleyici güç (illocutionary force)’ yönünü ve bu bağlamda konuşma-içi ve konuşmalar-arası iletişimsel işlevlerini analiz eder. Araştırmanın dayandığı veriyle sınırlı olarak, yapılan analizde sessizlik anlarının üç temel işlevsel kategorisi olduğu görülmüştür: bilişsel, duygusal ve iletişimsel/işbirliğine dayalı. Bilişsel işlev travma detaylarının hatırlanmasında ve fikirlerin dile getirilmeden yeniden şekillendirilmesinde kullanılmaktadır. Duygusal işlev öncesinde ya da sonrasında gelen yargıyı, duygusal bir ifadeyi, değerlendirmeyi güçlendirmek ve anlatıda bir beklenti ve heyecan yaratmak için kullanılmaktadır. Sessizlik anlarının iletişimsel/işbirliğine dayalı işlevi ise konu değiştirme, dolaylı cümlelerle anlatıyla anlatıcı arasına mesafe koyma, konuşma sırası alabilme ve anlatıyı geliştirme gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Ayrıca sonuçlar göstermiştir ki sessizlik anlarının bilişsel işlevde görülebileceği üzere çeşitli söylem işaretçilerinden önce veya sonra gelmesi ve duygusal işlevde görülebileceği üzere bulunduğu sözdizimsel ortama göre cümle içerisinde yer değiştirmesi de mümkündür.

Abstract

This study investigates the pragmatic functions of silence in two trauma narratives as a case study; one is a direct narration by the person who experienced the trauma, and the supplementary other is an excerpt from a conversation by three people talking about someone else’s trauma. The contextual conversation analytic investigation is based on 376 tokens of silence and broadly draws on Jakobson’s (1971) six Communicative Functions of Language, and the Relevance Theory with references to the markedness concept from the pragmatic point of view, focusing on the study of illocutionary force of silence and the corresponding speech acts at a communicative level in inter and intra turn pauses. Limited to my data, the analysis revealed that silence has three main functional categories: cognitive, affective, and communicative/cooperative. Cognitive functions help remember the details of the trauma, and re/structuring the ideas before expressing them verbally. Affective ones are employed in order to intensify the preceding or succeeding judgment, an evaluative opinion, or emotional statement in addition to creating narrative expectancy in the story narrated. Silence is, additionally, functional while achieving communicative/cooperative purposes such as topic shift, distancing through indirect speeches, calling for shared information, turn-taking, and improving the narrativization. The data also showed that there are such linguistic patterns as following or being followed by discourse markers or filters, and positional changes depending on the environment as in the cognitive function and the affective function respectively.