DERÎ FARSÇASINDA GAZELİN OLUŞUMU, FELSEFESİ: BU GAZELDEKİ AŞK SÖYLEMİ VE GÜZELLİK UNSURLARININ KAYNAĞI OLARAK HADARÎ VE UZRÎ GAZEL

Özet

Gazel, ilk olarak cahiliye kasidelerinde söylendi. Bu duygular birkaç beyit içerisinde ifade edildi. Daha sonra Emevîler döneminde tür boyutuna ulaştı. Gazel türü, Emevîler zamanında hadarî ve uzrî gazel olarak iki koldan gelişti. Hadarî gazelin içeriği zevke bağlı maddi aşktır. Bundan dolayı yaşamak, zevk almak, mutlu olmak, kadın, sevgili ve şarap bu gazelin tematiğini oluşturur. Bu duygular aynı zamanda bir yaşam felsefesini ve dünya görüşünü yansıtır. Bunun için hadarî gazelin temelinde dünyevileşme felsefesi vardır. Bu felsefe gazellerde açık bir şekilde görülür. Uzrî aşk, temiz ve yüce aşk duygularını yansıtır. Bu gazelin felsefesinde bedensel arzulardan uzak aşk vardır. Bu gazelde sevgililer idealize edilmiştir. İdealize edilen sevgilinin güzelliği ve güzellik unsurları ayrıntılı biçimde uzrî gazellerde dile getirilmiştir. Hadarî ve uzrî gazel Derî Farsçası ile yazılan ilk gazellere de kaynaklık etmiştir. Bu iki gazelin anlam dünyası Farsça yazılan gazellerin büyük bir kısmında görülür

Abstract

Ghazal was first said in ignarant (Cahilî) eulogy by poets. These feelings were expressed in several couplets. Then, it reached sort demension and involved all eulogies. İn the time of Ummayads Ghazal showing a great improvement was divided into two sections as Hadharî and Udhrî. Hadharî ghazal’s theme is tangible love. Therefore live, to enjoy, to be happy, women, lovers and wine from the thematics of this ghazal. These feelings also reflects a philosophy or life and worldview. For this on the basis of this ghazal to Hadharî has a philosophy of secularizm. This philosophy seen clearly in lyrics. Udhrî love, reflects pure and a love supreme. There is no physical desires in the philosophy of this ghazal. İn this ghazal lovers are idealized. Lover’s beauty and elements of beauty are described the most detailed way.Hadharî and Udhrî ghazals are sources to Derî (the palace) Persian’s first ghazals. Hadharî and Udhrî ghazals carries to the same theme with a large part of Persian ghazals

Anahtar kelimeler: Derî Farsçası, gazel, aşk, Emevîler, hadarî gazel, uzrî gazel