Türkçede Kahkaha: Derlem Görünümleri ve Örüntüleri Üzerine Bir Ön Çalışma

Özet

Kahkaha insan etkileşiminin önemli bileşenlerinden biridir ve genellikle sesle ve görsel olarak gösterilir (Hempelmann, 2017; Trouvain & Truong, 2017). İnsanlar faklı durumlarda ve sevinç, şefkat, eğlence, neşe, şaşkınlık, sinirlilik, üzüntü, korku, utanç, saldırganlık, zafer, alay ya da başkasının mutsuzluğundan keyif alma (schadenfreude) gibi çeşitli duygularla kahkaha atarlar (Askenasy, 1987; Chapman, 1996; Mowrer, LaPointe, & Case, 1987; Provine, 1996; Ruch & Ekman, 2001; Szameitat ve diğ., 2009). Grup üyeliği, arkadaşlık hatta yakınlık göstermesi ile kahkaha kişilerarası ilişki kurma ve sürdürmede önemli bir rol oynar. Ayrıca, zulüm ve zafer kahkahası olduğunda, kahkahanın dalga geçme, alay etme ve başkalarını küçümseme işlevi de vardır (Glenn, 2003). Partington (2006) kahkahayı derlem-temelli bir bakış açısıyla çalışmıştır. Bu çalışmada, kahkaha sözcüğünün Türkçe Ulusal Derlemi (TUD) v2 (Aksan, Özel, Yılmazer ve Demirhan, 2016) üzerinden elde edilen farklı bağımlı dizinleri incelenmiş ve sıfatlarla oluşturduğu eşdizimlilik örüntüleri belirlenmiştir. Bu örüntüler bağlamında farklı kahkaha türleri McKeown ve diğ. (2012)’nin kahkaha sınıflandırması temel alınarak derlem-temelli bir yaklaşımla tanımlanmış ve Dixon (2004; 2005)’in belirlediği sıfat türlerine göre incelenmiştir.

Abstract

Laughter is one of the important components of human interaction and usually expressed acoustically and visually (Hempelmann, 2017; Trouvain & Truong, 2017). People laugh with various emotions, such as joy, affection, amusement, cheerfulness, surprise, nervousness, sadness, fear, shame, aggression, triumph, taunt, or schadenfreude (pleasure in another’s misfortune) (Askenasy, 1987; Chapman, 1996; Mowrer, LaPointe, & Case, 1987; Provine, 1996; Ruch & Ekman, 2001; Szameitat et al., 2009). Laughter plays an important role in the creation and maintenance of interpersonal relationship by displaying affiliation, friendliness and even intimacy. Besides, when it is the laughter of cruelty and triumph, it also has functions for mocking, deriding and belittling others (Glenn, 2003). Partington (2006) studied laughter with a corpus-based perspective. In this study, different concordances of the word kahkaha ‘laughter’ taken from Turkish National Corpus (TNC)v2 (Aksan, Özel, Yılmazer ve Demirhan, 2016) are analyzed and its collocation patterns with various adjectives are determined. In the context of these patterns, different types of laughter are defined in a corpus-based approach based on the laughter classification by McKeown et al. (2012) and analyzed according to adjective types determined by Dixon (2004; 2005).