Dergiler / Dil ve Edebiyat Dergisi / 2018 / Cilt: 15 - Sayı: 2
Türkçede Edimsel Belirleyiciler Olarak Hayır ve Yok: Sözlü Türkçe Derlemi'nden Bulgular
- Sayfa
- 23–43
- DOI
- —
Özet
Edimsel belirleyiciler sözlü iletişimde işlevsel anlamda görev yapan, söylem içerisinde bilgi akışını sağlamanın yanı sıra konu değiştirme, bağdaşıklık, konuşma sırası alma stratejisi, onarım vb. gibi farklı işlevlere sahip olan sözcüklerdir. Türkçede söylem belirleyicilerini edimbilim ve konuşma çözümlemesi çerçevesinde ele alan çalışmalar yaygınken, Türkçede olumsuzlama işaretleyicilerinin söylemsel ve işlevsel özelliğine değinen çalışmalar sınırlıdır. (Gezegin, 2012). Bu araştırma Türkçede bu zamana kadar durum bağlamı ve edimsel yorumlama kavramlarına değinmeden sadece olumsuzlama işlevi dikkate alınarak incelenen dilbilimsel birimlerden yok ve hayır’ı edimsel belirleyiciler olarak kabul edip, bu iki edimsel belirleyicinin söylemsel işlevlerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, konuşma çözümlemesi ve işlevsel-edimbilim yaklaşımı çerçevesinde bu edimsel belirleyicilerin temsil gücü yüksek bir derlem veritabanı olan Sözlü Türkçe Derlemi (STD) aracılığıyla nicel ve nitel yönlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Sonuç olarak, konu değiştirme, bağdaşıklık, konuşma sırası alma stratejisi, metinsel bağlamda onarım gibi işlevlerin olduğu Metinsel-Bağlamsal alan ve söz-eylem, dayanışma, nezaket stratejisi gibi işlevlerin olduğu Etkileşimsel-Anlatımsal alan olmak üzere iki işlevsel alan göz önüne alınarak derlemden yapılan inceleme hayır ve yok edimsel belirleyicilerinin çok işlevli iletişimsel görevleri yerine getirdiğini göstermiştir.
Abstract
Pragmatic markers (PM) are linguistic items in “talk-in-interaction” performing not only functions peculiar to that grammatical category but also various pragmatic functions such as topic shift, coherence, turn taking strategy, repair and etc. within the context of communication. Even though pragmatic markers in Turkish have also been the focus of some recent studies, negation markers on the propositional level hayır and its correspondent yok have not been investigated in spoken Turkish discourse within the framework of pragmatics and conversation analysis yet. The present study draws on hayır and yok as pragmatic markers in Turkish which have, thus far, been examined by paying attention to the only negation function without considering the notions of context of situation and pragmatic interpretation. In this sense, this study aims at identifying qualitative and quantitative aspects of hayır and yok as pragmatic markers in Turkish spoken conversational discourse through a representative corpus-database, the Spoken Turkish Corpus (STC) within the analytic framework of conversation analysis and functional-pragmatic approach. Hereby, detailed analysis on these PMs from the STC showed that hayır and yok as pragmatic markers carry a complex conversational workload, and namely appear to have both textual and interactional uses, most of the time simultaneously.