Dergiler / Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten / 2020 / Sayı: 70 (Aralık)
Yesevi şairi Şems-i Asi’nin Yetimnamesi
- Sayfa
- 29–78
- DOI
- —
Özet
Bu makalede öncelikle Yesevi şairi Şems-i Asi’ye ait Yetimname adlı manzumenin Arap harfleriyle yazılmış Ankara ve Leningrad nüshaları kullanılarak tenkitli metni, Doğu Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarımı, gramatikal dizini ve sözlüğü hazırlanmış; çalışmanın sonuna ise A nüshasının tamamı, B ve C nüshalarından ise birer yaprak verilmek suretiyle tıpkıbasım eklenmiştir. Özellikle Dizin-Sözlük bölümü, bütün sözcükler yer alacak şekilde hazırlanıp biçim bilgisi yönünden incelenmiş ve Türkçe sözcüklerin ses yapısı bakımından tarihî gelişimlerini ortaya koyabilmek amacıyla Eski ve Orta Türkçedeki biçimlerini gösterecek şekilde tanıklama yoluna gidilmiştir. Ayrıca çalışmanın Giriş kısmında Doğu Türkçesinin (yaygın adıyla Çağatay Türkçesinin) dil özelliklerini yansıtan nüshaların ses bilgisi, biçim bilgisi ve söz varlığı bakımından farklılıkları tablo hâlinde ortaya konmuştur. Bu dil verileri kullanılarak nüshaların eskicilliği hakkında bazı sonuçlara varılmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda B nüshasının eskicil özellikler gösterdiği, A nüshasının yenicil özellikler taşıdığı, C nüshasının ise iki nüsha arasında A nüshasına daha yakın olduğu görülmüştür.
Abstract
In this article, initially, critical edition text, translation from Eastern Turkish to Modern Turkish, index and grammatical glossary of the poetry named Yetimname of Shams al-Asi have been prepared by making use of the Ankara and Leningrad copies written in Arabic letters, and at the end of the study facsimiles consisting of full-text of copy A and single folios from copies B and C are annexed. Especially “Index- Glossary” section is prepared and morphologically examined in a way encompassing all the words taking place in this poetry, and with the aim of depicting the historical course of development of Turkish lexicons in terms of phonetics, examples to these words from Old Turkish and Middle Turkish are given. Besides, in the “Introduction” section of the study, variations in phonetics, morphology and vocabulary among copies reflecting language properties of Eastern Turkish (commonly known as Chagatai Turkish) are given in a list. By using these data, some deductions are made on the archaicity of the copies. Following the assessments, it is concluded that copy B is showing archaic features; copy A is showing contemporary features and copy C stands closer to copy A between two copies.