ŞİRALİYEV’İN “BAKÜ DİYALEKTİ” ESERİ VE AZERBAYCAN AĞIZ ARAŞTIRMALARINDA KULLANDIĞI GRAMER TERİMLERİ

Şiraliyev’s "Bakı Dialect" Book and Terms Used in Azerbaijan Dialect Research

Özet

Bu makale Sovyetler Birliği yönetiminin kurduğu “Azerbaycan’ı Tetkik Eden ve Öğrenen Cemiyet”in başlattığı ağız çalışmalarının bir ürünü olarak Nesimi Dilcilik Enstitüsü yayını olan “Bakü Diyalekti” adlı eseri değerlendirmek; Türkiye dışında yürütülen diyalektoloji çalışmalarını ana hatlarıyla tanıtıp terminolojik kaynaklarına inmek üzere hazırlanmıştır. Sovyet Devrimi’nin ardından “Azerbaycan’ı Tetkik Eden ve Öğrenen Cemiyet”e bağlı olarak Azerbaycan Bilimler Akademisi Şubesi kurulur. 1945’te Bilimler Akademisi ve onun içinde bir Dil Enstitüsü açılır. 1951’de Dil Enstitüsü, Edebiyat Enstitüsüyle birleşir; 1969 yılından itibaren de faaliyetlerine Nesimi Dilcilik Enstitüsü adıyla devam eder. Dilcilik Enstitüsü’ne H. Aşmarin ve B. Çobanzade’nin ardından 1940’lı yıllarda M. Şiraliyev getirilir. Şiraliyev’in başkanlığını yürüttüğü Diyalektoloji Şubesi, Azerbaycan ağızlarının tetkiki yönünde yürüttüğü çalışmalarla Sovyetler içinde yeni bir ivmenin yaratılmasını sağlar. Sovyetler Birliği içindeki halklarla Azerbaycan Türkçesinin karşılaştırılması ilk kez M. Şiraliyev’in öncülüğünde gerçekleşir. İncelemenin ana konusunu sözlük, ağız atlası, metin derlemeleri ve gramer yazımı konularına aktif katılan Şiraliyev’in Bakü Diyalekti eseri oluşturmaktadır. Sovyet Devrimi ve ardından gelişen dil araştırmaları hakkında bilgilerin verildiği makalede; Şiraliyev’in lehçeler arasında yaptığı karşılaştırmalar değerlendirilecek ve Bakü ağzı konusunda saptadığı dillik özellikleri tanımlamak üzere kullandığı terimler Türkiye Türkçesi gramer terimleriyle karşılaştırılacaktır.

Abstract

This article is to evaluate the work "Baku Dialectic", a publication of Nesimi Dilçilik Institute, as a product of oral studies initiated by the Soviet Union Administration's "Revealing and Learning Society of Azerbaijan" Dialectology studies conducted outside of Turkey was prepared to introduce terminological resources in the outline. Following the Soviet Revolution, the Azerbaijan Academy of Science Branch is established in accordance with the "Association and Learning Society of Azerbaijan". In 1945 the Academy of Sciences and a Language Institute were opened in it. In 1951, the Language Institute merges with the Institute of Literature; Since 1969, its activities continue with the name Nesimi Dilcilik Institute. In the 1940s, M.Shiraliyev was brought to the Dilçilik Institute by H. Aşmarin and B. Cobanzade. The Department of Dialectology, which is chaired by Shiriliyev, is responsible for the creation of a new vision within the Soviets through studies conducted by the Azerbaijani dialects. The comparison of the Azerbaijani Turkic peoples within the Soviet Union occurs for the first time under the leadership of M. Shiraliyev. The main topic of the review is the Baku Dialectic work of Şiraliyev, who actively participated in the dictionaries, oral skip, text compilations and grammar writing. The article about the Soviet Revolution and subsequent language researches is given; Şiraliyev be evaluated comparisons between his mouth Baku dialect and the terms used to define the characteristics that determine Dillima will be compared in terms of Turkey Turkish grammar.