RAŞİD DİVANINDA YER ALAN TARİH MANZUMELERİNİN TAHLİLİ

Özet

Bu çalışmanın amacı, yaşadığı devirdeki birçok tarihi olayın kaydını tutan 18. yüzyıl divan şairlerimizden Vak’anüvis Raşid Efendi’nin divanındaki tarih manzumelerini belirlemek, bu manzumelerde gönderim yapılan tarihî olayların ayrıntılarını ve divan şiirimizdeki yansımalarını incelemektir. Çalışmada divan nüshalarında dağınık bir vaziyette bulunan toplam 56 tarih manzumesi ve bu manzumelerin hangi tarihî olaylara gönderim yaptığı tespit edilmiştir. Bu manzumelerden dördü kaside, biri beyit, diğerleri ise kıt’a-i kebîre nazım biçimindedir. Raşid Efendi, ilgili tarihî olayların gerçekleştiği zamanı vermek için Klasik Türk Edebiyatında bir tür sanat olan tarih düşürme sanatını kullanmıştır. Bu sanata göre, manzume içerisinde bir olayın gerçekleştiği tarihi verecek şekilde ustaca bulunan bir ya da birkaç kelime ya da mısra söylenir. Bu kelime veya mısra harflerinin ebced hesabındaki karşılığı toplama işlemine tabi tutularak sonuçta olayın gerçekleştiği tarih elde edilmiş olur. Çalışmamıza esas alınan manzumelerde hangi olaylara tarih düşürüldüğü belirlenerek, bu olayların önemi ve manzumelerde ele alınış biçimi incelenmiştir. Sonuç olarak Raşid Divanından hareketle divan şairlerimizin sadece sanat maksadıyla eser kaleme almadıkları, yaşadığı zamanın önemli olaylarını da şiirlerine konu edindikleri gösterilmiştir.

Abstract

The purpose of this study is to specify the historical poetry in the divan of Vak’anüvis Raşid Efendi; one of our 18th century divan poets, who kept records of many historical events during his time; to examine the details of the historical events which were made reference to therein and their influences in our divan poetry. In the study, a total of 56 historical poems scattered throughtout the copies of the divan were located and which historical events these poems make reference to were determined. Four of these works are in the form of kaside, one in the form of a beyit, and the other in the form of kıt'a-i kebira. Raşid Efendi used Ottoman chronograms, an art form in the Classical Turkish Literature, to mark the time when the relevant historical events took place. According to this type of artistic expression, one or more words or verses are skillfully placed in the poetry in order to disclose the date of an event. The abjad equivalent of the letters of the each word or verse are added and thereby the date of the event is obtained. In the works of poetry our study is focused on, the documented historical events were determined and the importance of these events and how they were addressed in the poems were examined.

Anahtar kelimeler: Raşid Divanı, Osmanlı Tarihi, tarih manzumeleri, ebced hesabı